Küresel elektrik talebinde toparlanma sinyalleri

Mehmet Ekici – İstanbul

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2025’in ilk yarısına ilişkin yayımladığı güncel elektrik raporunda küresel elektrik talebindeki toparlanmaya ve yenilenebilir kaynakların bu büyümede oynadığı kritik role dikkat çekti. Raporda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde talep artışının farklı dinamiklerle şekillendiği vurgulanırken, özellikle Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya’daki gelişmelerin küresel enerji dönüşümünü etkilediği ifade edildi.

BÖLGESEL TALEP DİNAMİKLERİ

Çin ve Hindistan, küresel elektrik talebindeki artışın büyük bir kısmını karşılamaya devam ediyor. Çin’in elektrik tüketimi, 2024’teki yüzde 7’lik artışın ardından 2025’te yüzde 5 oranında bir artış gösterecek. Ancak Çin, yine de küresel elektrik talebi artışının yüzde 50’sini tek başına karşılayacak. Hindistan’da ise elektrik talebinin 2025’te yüzde 4, 2026’da ise yüzde 6,6 oranında artması bekleniyor. Bu artış, sanayi üretimindeki canlanma ve klima kullanımının yaygınlaşması gibi faktörlerden kaynaklanıyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde, veri merkezlerinin hızlı genişlemesi nedeniyle elektrik talebinin 2025 ve 2026 yıllarında yıllık yüzde 2,3 ve yüzde 2,2 oranında artması öngörülüyor. Bu oran, son on yılın ortalama büyüme oranının iki katından fazla. Avrupa Birliği’nde ise elektrik talebi, önceki yıllardaki düşüşlerin ardından 2025’te yüzde 1 oranında artacak ancak 2026’da daha belirgin bir toparlanma bekleniyor.

TEMİZ ENERJİ KAYNAKLARININ ARTIŞI

Rapora göre, yenilenebilir enerji, doğal gaz ve nükleer enerji kaynakları, küresel elektrik talebindeki artışı karşılamak için önemli bir rol oynuyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının, 2025 veya en geç 2026 yılında kömürlü elektrik üretimini geçmesi bekleniyor; bu da kömürün toplam elektrik üretimindeki payının son 100 yılda ilk kez yüzde 33’ün altına düşeceği anlamına geliyor.

Nükleer enerji üretimi de rekor seviyelere ulaşacak. Japonya’daki santrallerin yeniden devreye girmesi, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa’daki güçlü üretim ve Asya’daki yeni santral eklemeleri sayesinde nükleer enerji üretimi artacak. Bu gelişmeler, elektrik üretiminde sıfır emisyonlu kaynakların payının artırılmasına katkı sağlayacak.

ELEKTRİKLİ ARAÇLAR VE VERİ MERKEZLERİNİN ETKİSİ

Elektrikli araçların yaygınlaşması ve veri merkezlerinin artan enerji ihtiyacı, elektrik talebindeki büyümeyi hızlandıran başlıca faktörler arasında yer alıyor. Bu iki sektörün, önümüzdeki beş yıl boyunca küresel elektrik tüketiminde belirleyici bir rol oynaması bekleniyor.

IEA, elektrik üretiminden kaynaklanan karbon dioksit emisyonlarının 2025’te sabit kalmasını ve 2026’da ise yüzde 1’den daha az bir düşüş göstermesini öngörüyor. Bu durum, yenilenebilir enerji kaynaklarının artan payı ve fosil yakıtlı üretimin azalmasıyla mümkün olacak.

ELEKTRİK FİYATLARI VE BÖLGESEL FARKLILIKLAR

Elektrik fiyatları, enerji yoğun sanayiler için bölgeler arasında önemli farklılıklar gösteriyor. Avrupa Birliği’nde 2025’te elektrik fiyatlarının, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin’e kıyasla daha yüksek olması bekleniyor. Bu durum, sanayi rekabetçiliği ve enerji geçişi stratejileri üzerinde etkili olabilir.

IEA, elektrik talebindeki bu güçlü artışın, enerji sistemlerinin esnekliğini artırmak için şebeke altyapısına, enerji depolama çözümlerine ve akıllı şebeke teknolojilerine yatırım yapılmasını gerektirdiğini vurguluyor. Aksi takdirde, sistem güvenliği ve ekonomik verimlilik risk altına girebilir. Ayrıca, yenilenebilir enerji projelerinin yanı sıra, enerji verimliliği ve elektrifikasyon alanlarında da yatırımların artırılması gerektiği ifade ediliyor.