25 milyar ambalajın enerjiye dönüşümü başlıyor

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Türkiye, 1 Temmuz 2026 itibarıyla depozito yönetim sisteminde yeni bir döneme giriyor. Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulamasının ülke genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte yılda yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüm zincirine kazandırılması hedefleniyor.

Çevresel faydalarının yanı sıra sistemin enerji tüketiminin azaltılmasından sanayinin hammadde ihtiyacının karşılanmasına kadar geniş bir ekonomik etki yaratması bekleniyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, katıldığı bir programda yaptığı açıklamada, 1 Temmuz 2026 itibarıyla depozitolu ambalajların Türkiye genelinde geri alınacağını ve vatandaşlara ürün başına 1 TL teşvik ödemesi yapılacağını duyurdu.

Daha önce pilot uygulamalarda 25 kuruş olarak uygulanan teşvik tutarı dört kat artırılarak 1 TL’ye yükseltildi. Vatandaşlar, üzerinde DOA logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını depozito iade noktalarına veya iade makinelerine teslim ederek teşvik bedelini dijital cüzdanlarına aktarabilecek. Sistem, 81 il ve 973 ilçede uygulanacak.

ÇEVRE PROJESİNDEN ÖTE BİR ENERJİ VERİMLİLİĞİ HAMLESİ

Depozito sistemi ilk bakışta bir çevre ve atık yönetimi uygulaması olarak görülse de uzmanlara göre projenin en önemli çıktılarından biri enerji verimliliği olacak. Çünkü geri dönüşüm yoluyla elde edilen hammaddelerin üretimde kullanılması, yeni hammadde üretimine kıyasla çok daha düşük enerji gerektiriyor.

Özellikle içecek sektöründe yaygın olarak kullanılan alüminyum, plastik ve cam ambalajların geri dönüşüme kazandırılması, enerji yoğun üretim süreçlerinde önemli tasarruf sağlayabilecek.

SANAYİYE YERLİ HAMMADDE KAYNAĞI SAĞLANACAK

Türkiye’de geri dönüşüm sektörünün uzun yıllardır karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biri düzenli ve kaliteli atık akışının sağlanamaması olarak gösteriliyor.

Depozito sistemiyle birlikte plastik, cam ve alüminyum ambalajlar kaynağında ayrıştırılmış şekilde geri dönüşüm tesislerine ulaşacak. Böylece geri dönüştürülebilir malzemelerin kalitesi artarken sanayinin ihtiyaç duyduğu ikincil hammadde miktarında da önemli yükseliş yaşanacak.

Bu durum özellikle ambalaj, plastik, metal, cam ve içecek sektörlerinde faaliyet gösteren üreticiler için daha düşük maliyetli ve sürdürülebilir hammadde tedariki anlamına geliyor. Değerlendirmelere göre sistem, ithal hammadde ihtiyacını azaltarak cari açığın düşürülmesine de katkı sağlayabilecek.

ENERJİ İTHALATINA DOLAYLI DESTEK

Türkiye’nin enerji faturasında sanayinin payı oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Cam eritme fırınlarından alüminyum üretim tesislerine kadar birçok sanayi kolunda yoğun elektrik ve doğal gaz kullanılıyor. Geri dönüştürülmüş hammaddelerin üretim süreçlerinde daha fazla kullanılması ise enerji ihtiyacını önemli ölçüde azaltabiliyor.

Sektör kaynakları, depozito sistemi sayesinde geri dönüşüm sektörüne düzenli ve kaliteli hammadde akışının sağlanacağını, bunun da enerji yoğun üretim süreçlerinde verimliliği artıracağını belirtiyor. Uzun vadede sistemin enerji tüketiminin azaltılmasına ve enerji ithalatı üzerindeki baskının hafiflemesine katkı sunması bekleniyor.

KARBON EMİSYONLARININ AZALTILMASINA KATKI SUNACAK

Enerji tüketimindeki düşüş aynı zamanda karbon emisyonlarının azalması anlamına geliyor. Geri dönüştürülmüş hammaddelerle üretim yapılması sayesinde daha az fosil yakıt tüketiliyor, sanayi kaynaklı emisyonlar geriliyor ve Türkiye’nin iklim hedeflerine katkı sağlanıyor.

Türkiye’nin net sıfır emisyon hedefleri açısından değerlendirildiğinde depozito sistemi yalnızca bir atık toplama modeli değil, aynı zamanda kaynak verimliliğini destekleyen önemli bir iklim politikası aracı olarak öne çıkıyor.

GERİ DÖNÜŞÜM ALIŞKANLIKLARI GÜÇLENECEK

Yeni sistem kapsamında vatandaşlar içecek ambalajlarını çöpe atmak yerine depozito iade noktalarına götürerek ürün başına 1 TL teşvik alacak. Böylece ambalajlar ekonomik değeri olan bir kaynağa dönüşecek.

Uzmanlar, sistemin başarıya ulaşması halinde geri dönüşüm alışkanlıklarının güçleneceğini, kayıt dışı atık toplama süreçlerinin azalacağını ve kaynakların daha verimli kullanılacağını ifade ediyor.

EKONOMİYE 30 MİLYAR TL KATKI BEKLENİYOR

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre sistem sayesinde yılda yaklaşık 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılması ve ekonomiye yıllık 30 milyar TL seviyesinde katkı sağlanması hedefleniyor.

Bu katkının yalnızca geri dönüşüm gelirlerinden oluşmayacağı; enerji tasarrufu, ithalatın azaltılması, üretim maliyetlerinin düşmesi ve karbon emisyonlarındaki azalışın da ekonomik faydayı artıracağı belirtiliyor.

1 Temmuz’da başlayacak yeni dönemle birlikte Türkiye, ‘al-kullan-at’ anlayışından uzaklaşarak kaynakların yeniden ekonomiye kazandırıldığı döngüsel ekonomi modeline geçişte önemli bir eşiği aşmış olacak.

DEPOZİTO SİSTEMİNİN 5 ENERJİ KAZANIMI

1- Daha düşük elektrik tüketimi
Geri dönüştürülmüş hammadde üretimi daha az enerji gerektiriyor.

2- Doğal gaz kullanımında azalma
Cam ve metal üretimindeki enerji ihtiyacı düşüyor.

3- Karbon emisyonlarında gerileme
Enerji tüketimi azaldıkça sera gazı salımları da düşüyor.

4- İthal hammadde ihtiyacının azalması
Yerli geri dönüşüm kaynakları sanayiyi destekliyor.

5- Döngüsel ekonominin güçlenmesi
Atıklar yeniden üretim sürecine dahil ediliyor.

25 MİLYAR AMBALAJIN ENERJİ KARŞILIĞI NE?

Sistemde geri toplanacak ambalajların büyük bölümünü PET plastik şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular oluşturacak. Peki bu dönüşümün enerjiye katkısı ne olacak?

Uluslararası verilere göre geri dönüşüm sayesinde alüminyum üretiminde yüzde 95’e, PET plastik üretiminde yüzde 70-80’e, cam üretiminde ise yüzde 25-30’a varan enerji tasarrufu sağlanabiliyor.

Bu oranlar dikkate alındığında, milyarlarca ambalajın yeniden üretime kazandırılmasıyla enerji yoğun sanayi süreçlerinde önemli ölçüde elektrik ve yakıt tasarrufu elde edilmesi bekleniyor. Kaynaklar, geri dönüştürülmüş hammadde kullanımının artmasının hem üretim maliyetlerini düşüreceğini hem de Türkiye’nin enerji tüketimi ile karbon emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlayacağını belirtiyor.