Yapay zekâ için yeni ‘Elektrik Çağı’ başlıyor

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 13 Haziran tarihinde Beyoğlu’ndaki Rixos Tersane’de düzenlenen bir organizasyonla ‘Türkiye’nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı’nı açıkladı.

Diplomasiden ticarete, enerjiden ulaşıma, tarımdan güvenliğe değişimin etkilerinin hemen her alana nüfuz ettiğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Yeni bir düzen kurulurken eski nizam ciddi bir sarsıntı yaşıyor. Kimileri bu süreci tarihî bir fırsat olarak görürken bazıları da bu dönüşümü aşılması gereken bir kriz olarak değerlendiriyor. Öte yandan, yapay zekâ ve yeni dijital teknolojilerin ‘hakikat ötesi’ olarak adlandırılan bu çağda, olgularla birlikte algıları da dönüştürdüğüne, yeni gerçekliğin temel dinamiği hâline geldiğine şahit oluyoruz” diye konuştu.

Veri merkezlerinin uluslararası standartlara uygunluğunu ve enerji verimliliğini teminat altına alacak hukuki düzenlemeyi hayata geçireceklerini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

“2030 yılına kadar ülkemizin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata (GW) çıkaracağız. Elektronik devleti, vatandaşımızın yapay zekâ destekli kamu hizmetlerini doğrudan deneyimli hâle getireceği dönüşüm alanı olarak ele alacağız. Kamu yatırım programlarımızdan yapay zekâ projelerine en az yüzde 2 pay ayıracağız. Kamu sektörümüz başarılı ve yerli yapay zekâ çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olacak. Sağlık, enerji ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlarda fikirleri sahada test edilmiş ürünlere dönüştürecek KOBİ’lerimize yapay zekâ kuponlarıyla erişilebilir teknoloji sağlayacağız.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, planın üçüncü ekseni olan “üret” hedeflerinde, vatandaşların yapay zekâ ile değer üretmesini temin edeceklerini, kendi modellerini geliştireceklerini kaydetti.

Yatırımcılara enerjisi ve altyapısı hazır kampüsler, KOBİ’lere ve araştırmacılara hızlı prototip imkanı sunan yapay zeka büyüme bölgeleri kuracaklarını aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu ile araştırmaların, Yapay Zekâ Büyüme Fonu ile girişimlerin gerçekleşmesini ve ölçeklenmesini destekleyeceklerini söyledi.

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YAPAY ZEKÂ DÖNEMİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı 2030 yılına kadar 1 GW veri merkezi kurulu gücü hedefi yalnızca dijital dönüşüm açısından değil enerji sektörü açısından da yeni bir dönemin başlangıcına işaret ediyor.

Bugün Türkiye’de veri merkezlerinin elektrik tüketimi toplam talep içinde sınırlı bir paya sahip olsa da yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte bu tablo hızla değişebilir. Özellikle büyük dil modelleri, bulut bilişim altyapıları ve yüksek performanslı işlem merkezleri yoğun ve kesintisiz elektrik ihtiyacıyla öne çıkıyor.

1 GW’LIK VERİ MERKEZİ KAPASİTESİ NE ANLAMA GELİYOR?

Bir nükleer reaktör ölçeğinde elektrik tüketimi

Sürekli çalışan büyük sanayi tesislerine eşdeğer enerji ihtiyacı

Elektrik üretim yatırımları için yeni talep

TEİAŞ’ın iletim ve bağlantı planlarında yeni yük merkezleri

Gelişmelerle birlikte veri merkezleri yalnızca elektrik tüketen tesisler olmayacak aynı zamanda yeni enerji yatırımlarını da tetikleyen stratejik tüketicilere dönüşecek.

YENİ YATIRIM ALANLARI OLUŞABİLİR

Veri merkezlerinin büyümesiyle birlikte aşağıdaki alanlarda yatırım ihtiyacının artması bekleniyor:

Güneş enerjisi santralleri (GES)

Rüzgâr enerjisi santralleri (RES)

Batarya depolama projeleri

Doğal gaz santralleri

İletim ve dağıtım şebekesi güçlendirme yatırımları

Küresel teknoloji şirketlerinin veri merkezlerini yenilenebilir enerji kaynaklarıyla besleme eğilimi dikkate alındığında yapay zekâ yatırımlarının Türkiye’de de yeşil enerji talebini artırabileceği değerlendiriliyor.

YENİLENEBİLİR ENERJİYE YENİ MÜŞTERİ POTANSİYELİ

Veri merkezleri önümüzdeki dönemde;

YEKA projeleri

Kurumsal enerji satın alma anlaşmaları (PPA)

Depolamalı GES ve RES yatırımları

Yeşil enerji sertifikaları için önemli bir talep merkezi haline gelebilir.

ABD ve Avrupa’da birçok yeni güneş ve rüzgâr santralinin uzun vadeli müşterileri arasında veri merkezleri bulunurken benzer bir modelin Türkiye’de de ortaya çıkması bekleniyor. Bu durum yenilenebilir enerji yatırımlarına ilave finansman ve gelir güvencesi sağlayabilecek yeni bir pazarın oluşmasına zemin hazırlayabilir.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ GÜNDEME GELECEK

Veri merkezi yatırımlarının artmasıyla birlikte enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik başlıklarının da daha fazla önem kazanacağı öngörülüyor.

Bu kapsamda;

PUE (Power Usage Effectiveness) verimlilik standartları

Atık ısı geri kazanımı uygulamaları

Yüksek verimli soğutma sistemleri

Su tüketimi kriterleri

Karbon ayak izi raporlamaları gibi düzenlemelerin önümüzdeki dönemde daha fazla gündeme gelmesi bekleniyor.

YAPAY ZEKÂ ENERJİ SEKTÖRÜNÜN ÇALIŞMA ŞEKLİNİ DE DEĞİŞTİRECEK

Öte yandan açıklanan eylem planının enerji sektöründe yapay zekâ kullanımını da hızlandırabileceği değerlendiriliyor. Elektrik talep tahminlerinden şebeke yönetimine, arıza analizlerinden enerji ticaretine kadar birçok alanda yapay zekâ destekli uygulamaların yaygınlaşması, enerji sistemlerinin daha verimli ve esnek şekilde işletilmesine katkı sağlayabilir.

Türkiye’nin 2030 veri merkezi hedefi, ilk bakışta bir teknoloji yatırımı gibi görünse de enerji sektörü açısından yeni elektrik talebi, yeni üretim yatırımları ve yeni yenilenebilir enerji müşterileri anlamına gelen çok boyutlu bir dönüşümün habercisi niteliği taşıyor.