Enerji ve iklim paketi TBMM’de yasalaştı

Sibel Cennetoğlu – Ankara

HES’lere sıkı denetim, karbon yutak ormanlarına yasal zemin

Yeni düzenlemeyle, hidroelektrik enerji üretim tesislerinde can ve mal güvenliğini tehdit eden risklerin tespit edilmesi halinde yaptırımlar kademeli olarak ağırlaştırılacak. Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak incelemelerde, tesisin kendisinde veya memba ve mansap bölgelerinde risk oluşturan durumların belirlenmesi halinde lisans sahibi şirkete ihtarda bulunulacak ve gerekli tedbirlerin alınması için süre verilecek.

ÖNLEM ALINMAZSA SU KULLANIMI DURDURULACAK

Şirketin verilen süre içerisinde gerekli önlemleri almaması halinde tesiste enerji üretimine yönelik su kullanımı durdurulacak ve ek süre tanınacak. Buna rağmen eksikliklerin giderilmemesi durumunda şirket ile imzalanan su kullanım hakkı anlaşması derhal feshedilecek.

Ayrıca risk oluşturan durumlar, mahalli mülki idare amirinin kararıyla ortadan kaldırılabilecek. Bu kapsamda yapılan tüm harcamalar ilgili şirketten tahsil edilecek.

DSİ TALİMATLARINA UYMAYAN HES’LERE MİLYONLUK CEZALAR

Kanunla birlikte hidroelektrik santrallerin DSİ tarafından belirlenen işletme talimatlarına uyma yükümlülüğü de güçlendirildi. Türkiye Elektrik İletim AŞ’nin (TEİAŞ) dengeleme güç piyasası kapsamında verdiği talimatlar doğrultusunda yapılan işletmeler hariç olmak üzere, DSİ’nin işletme programına uyulmadığının veya yıllık denetimlerde eksiklik tespit edildiğinin belirlenmesi halinde şirkete ihtar gönderilecek.

Verilen süre içerisinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tesisin hidrolik kurulu gücüne bağlı olarak megavat başına 50 bin ila 100 bin lira arasında idari para cezası uygulanacak. Toplam ceza tutarı ise 250 bin liradan az, 5 milyon liradan fazla olamayacak.

Eksikliklerin üç ay içinde giderilmemesi halinde ceza miktarı iki katına çıkarılacak. Bu süreç sonunda yükümlülüklerin yine yerine getirilmemesi durumunda DSİ, su kullanım hakkı anlaşmasını feshedebilecek.

Aynı ihlalin bir yıl içerisinde tekrarlanması halinde ise ceza tutarları ile alt ve üst sınırlar doğrudan iki kat uygulanacak.

KARBON YUTAK ORMANLARI KURULACAK

Yasayla birlikte Orman Kanunu’nda da önemli bir değişikliğe gidildi. Küresel iklim değişikliğiyle mücadele ve ormanların karbon tutma kapasitesinin artırılması amacıyla Orman Genel Müdürlüğü’ne ‘karbon yutak ormanları’ kurma yetkisi verildi.

Düzenlemeye göre Orman Genel Müdürlüğü, karbon yutak ormanlarını doğrudan kurabilecek, bedel karşılığında kurdurabilecek veya daha önce kurulmuş ormanları tahsis edebilecek. Tahsis işlemlerinde en az tesis maliyeti ile karbon piyasası rayiç bedeli tahsil edilecek.

Karbon yutak ormanlarının kurulması, işletilmesi ve yönetimine ilişkin usul ve esaslar ise İklim Değişikliği Başkanlığı’nın görüşü alınarak hazırlanacak yönetmelikle belirlenecek.

ENERJİ GÜVENLİĞİ VE İKLİM HEDEFLERİ AYNI PAKETTE

Yasada yer alan düzenlemeler, bir yandan hidroelektrik santrallerde güvenlik ve işletme disiplinini artırmayı hedeflerken diğer yandan Türkiye’nin iklim değişikliğiyle mücadele ve karbon piyasalarının geliştirilmesine yönelik adımlarını güçlendiriyor.

Özellikle HES’lerde su kullanım hakkı anlaşmalarının feshedilmesine kadar uzanan yaptırım mekanizması, enerji üretim tesislerinde güvenlik ve teknik standartlara uyumun daha sıkı takip edileceğine işaret ediyor. Karbon yutak ormanları düzenlemesi ise Türkiye’nin net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda gönüllü ve uyumlu karbon piyasalarının gelişimine katkı sağlayabilecek yeni bir araç olarak değerlendiriliyor.

NE ANLAMA GELİYOR?

HES’lerde ilk kez ‘feshe kadar giden’ denetim zinciri kuruldu

Yeni düzenleme, hidroelektrik santraller için sadece para cezası getirmiyor. Asıl dikkat çeken nokta, DSİ’nin güvenlik ve işletme kurallarına uyulmaması halinde su kullanım hakkı anlaşmasını feshedebilecek olması.

Enerji sektöründe bir HES’in faaliyet gösterebilmesi için en kritik belgelerden biri su kullanım hakkı anlaşması olarak kabul ediliyor. Bu nedenle yeni mekanizma, yatırımcılar açısından yalnızca idari para cezası değil tesisin üretim faaliyetini doğrudan etkileyebilecek bir yaptırım anlamına geliyor.

Uzmanlar, düzenlemenin özellikle yaşlanan hidroelektrik santrallerde bakım, rehabilitasyon ve baraj güvenliği yatırımlarını hızlandırabileceğini değerlendiriyor.

ENERJİ SEKTÖRÜ İÇİN YENİ FIRSAT

Karbon yutak ormanları karbon piyasasının yeni oyuncusu olabilir

Kanunda yer alan karbon yutak ormanları düzenlemesi, ilk bakışta ormancılık başlığı gibi görünse de enerji sektörü açısından doğrudan karbon piyasalarıyla bağlantılı bir gelişme niteliği taşıyor.

Türkiye’nin emisyon ticaret sistemi ve karbon piyasası altyapısını oluşturduğu bir dönemde, karbon yutak ormanları şirketlerin karbon dengeleme stratejilerinde kullanabileceği yeni bir araç haline gelebilir.

Özellikle enerji üretim şirketleri, sanayi kuruluşları ve yüksek emisyonlu sektörlerin ilerleyen dönemde bu alanlara yatırım yaparak karbon kredisi üretme veya emisyon azaltım hedeflerini destekleme imkanına kavuşabileceği belirtiliyor.

SAYILARLA DÜZENLEME

• 250 bin TL: HES’lere uygulanacak en düşük idari para cezası
• 5 milyon TL: HES’lere uygulanabilecek en yüksek idari para cezası
• 50-100 bin TL/MW: Kurulu güce göre uygulanacak ceza aralığı
• 3 ay: İlk cezanın ardından eksikliklerin giderilmesi için verilecek süre
• 2 kat ceza: İhlalin devam etmesi veya 1 yıl içinde tekrarlanması halinde uygulanacak yaptırım
• Fesih yetkisi: Son aşamada DSİ su kullanım hakkı anlaşmasını sonlandırabilecek

PERDE ARKASI

Düzenleme neden şimdi geldi?

Son yıllarda iklim değişikliğine bağlı taşkın risklerinin artması, baraj güvenliği ve hidroelektrik tesislerin işletme standartlarına ilişkin denetimlerin sıklaşması, kamu tarafında daha güçlü yaptırım taleplerini gündeme getirdi. Yeni düzenleme ile DSİ’nin teknik otoritesi artırılırken, enerji üretim güvenliği ile kamu güvenliği arasındaki bağın daha net şekilde mevzuata yansıtıldığı değerlendiriliyor.