Japonya enerji taahhüdünü yeniden canlandırıyor

Mehmet Ekici – İstanbul

Japonya, yeni enerji planıyla 2040 yılına kadar elektrik üretiminde yenilenebilir enerjinin payını yüzde 40-50’ye yükseltmeyi ve nükleer enerjinin katkısını yüzde 20 seviyesinde tutmayı hedefliyor. Aynı dönemde sera gazı emisyonlarının 2013’e kıyasla yüzde 73 azaltılması öngörülüyor. Bu plan, hem enerji güvenliğini sağlamayı hem de Paris Anlaşması kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirmeyi amaçlıyor. Ancak uzmanlara göre bu hedeflere ulaşmak, mevcut yatırım temposu ve piyasa koşulları göz önünde bulundurulduğunda kolay görünmüyor.

OFFSHORE RÜZGARDA KRİZ DERİNLEŞİYOR

Ülkenin enerji dönüşüm stratejisinin merkezinde offshore rüzgar yatırımları yer alıyor. Hükümet 2040’a kadar 45 gigavatlık kapasiteye ulaşmayı planlasa da bugün için devrede olan kapasite yalnızca 0,3 gigavat düzeyinde. Daha da önemlisi, artan maliyetler ve küresel tedarik zinciri sorunları, büyük projeleri sekteye uğratıyor. Mitsubishi liderliğindeki konsorsiyumun üç projeden çekilmesi, yatırımcıların karşı karşıya kaldığı riskleri görünür hale getirdi.

Bu gelişmeler üzerine hükümet, yatırımcı güvenini yeniden tesis etmek amacıyla kiralama sürelerini 30 yıldan 40 yıla çıkaracak düzenlemeler hazırlıyor ve Hokkaido açıklarında yeni ihale bölgeleri ilan ediyor. Yine de Japonya’nın küresel offshore rüzgar yarışında rekabet gücünü koruyabilmesi için maliyet baskılarını hafifletecek daha kapsamlı politikalar geliştirmesi gerektiği belirtiliyor.

ÖZEL SEKTÖR BASKISI VE ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI TARTIŞMASI

Enerji yatırımlarında yaşanan yavaşlama, Japonya’da enerji bağımsızlığı tartışmalarını da beraberinde getirdi. Rystad Energy CEO’su, doğru politika tercihlerinin yapılması halinde Japonya’nın 2060’a kadar tamamen kendi kaynaklarına dayalı bir enerji sistemi kurabileceğini ifade ediyor. Önerilen ideal enerji karmasında yüzde 45 güneş, yüzde 30 rüzgar ve yüzde 15 nükleer öne çıkıyor.

Bu senaryo, ülkenin ithalata bağımlılığını azaltarak enerji güvenliğini güçlendirme potansiyeli taşıyor. Öte yandan özel sektör girişimleri de hükümete baskı yapıyor. RE100 girişimi, Japonya’nın 2035 yılına kadar yenilenebilir kapasitesini üç kat artırarak 363 gigavata çıkarması gerektiğini vurguluyor. Bu çağrı, yalnızca çevresel taahhütleri değil, Japon şirketlerinin küresel pazarlarda rekabet gücünü de ilgilendiriyor.

SİSTEMİK ENGELLER VE POLİTİK İSTEKSİZLİK

Japonya’daki yenilenebilir enerji yatırımlarının önünde yalnızca ekonomik ya da teknolojik değil, daha derin yapısal engeller bulunuyor. Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA) Japonya enerji finans uzmanı Michiyo Miyamoto, ülkenin büyüme sorunlarının esasen sistemik ve düzenleyici nitelikte olduğuna dikkat çekiyor.

Miyamoto’ya göre siyasi ve kurumsal düzeyde yenilenebilir dönüşüme yönelik isteksizlik, uygun politikaların sınırlı uygulanması, teknik altyapı sorunları nedeniyle ortaya çıkan üretim kısıntıları ve coğrafi maliyet-fayda dengesizlikleri süreci zora sokuyor. Bu tablo, Japonya’nın yalnızca yatırım çekmekle değil, aynı zamanda politika koordinasyonu ve kurumsal irade geliştirmekle de mücadele etmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

GÜNEŞ, HİDRO VE JEOTERMALDE GÖRÜNÜM

Japonya’nın yenilenebilir stratejisinde güneş enerjisi hala en güçlü bileşen olarak öne çıkıyor. Ülke, 2012’den itibaren uygulamaya giren alım garantileri sayesinde kısa sürede dünyanın en büyük güneş enerjisi pazarlarından biri haline geldi. Bugün kurulu kapasite 80 gigavatı aşıyor; ancak yeni arazi bulmakta zorluk yaşanıyor. Uzmanlar, bundan sonraki büyümenin daha çok çatı üstü ve kentsel uygulamalar üzerinden sağlanacağını belirtiyor.

Hidroelektrik ise olgunlaşmış bir sektör. Toplam kurulu gücü yaklaşık 50 gigavat olan hidro santraller, elektrik üretiminde istikrarlı bir rol üstleniyor fakat yeni kapasite artışı için alan sınırlı. Jeotermal enerji ise Japonya’nın büyük potansiyeline rağmen yeterince değerlendirilmiş değil. Volkanik kuşak üzerinde yer alan ülke, teknik olarak binlerce megavat üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen çevresel ve yerel itirazlar nedeniyle yalnızca birkaç yüz megavatı işletmeye alabilmiş durumda. Bu tablo, Japonya’nın enerji dönüşümünde farklı kaynakları entegre etme konusunda ciddi yapısal engellerle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

DEPOLAMA KAPASİTESİ GELECEĞİN KİLİDİ

Yenilenebilir enerjinin istikrarlı biçimde şebekeye entegre edilmesi için depolama teknolojileri kilit önemde. Japonya, 2024 yılında devreye aldığı düşük karbon enerjisi ihalelerinde 1,37 gigavat batarya kapasitesi ve 6,7 gigavat saat depolama hacmi öngördü. Ancak bu rakamlar, ülkenin 2030 ve sonrası için belirlediği hedeflerle kıyaslandığında yetersiz kalıyor. Uzmanlar, enerji dönüşümünde gecikmenin önüne geçmek için batarya depolama sistemlerine yönelik teşviklerin artırılması gerektiğini savunuyor. Aksi halde, yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerjinin büyük kısmı sisteme verimli şekilde aktarılamayacak.

Japonya’nın enerji geleceği, önümüzdeki on beş yıl içinde atacağı adımlara bağlı olacak. Yatırımcı güvenini pekiştirecek düzenlemeler, depolama kapasitesini hızla artıracak teşvikler ve özel sektörle daha yakın iş birliği, ülkenin hem iklim taahhütlerini yerine getirmesi hem de enerji bağımsızlığını sağlaması için kritik rol oynayacak. Ancak Miyamoto’nun da vurguladığı gibi, asıl mesele teknolojiden veya maliyetten değil, siyasi iradeden ve kurumsal kararlılıktan geçiyor. Eğer Japonya bu engelleri aşamazsa, dünyanın en büyük üçüncü ekonomisi küresel iklim yarışında geride kalma riskiyle karşı karşıya kalabilir.