İspanya yenilenebilir enerjiyle elektrik fiyatlarını değiştirdi

Mehmet Ekici – İstanbul

Ember tarafından yayımlanan son rapor, İspanya’nın 2019’dan bu yana izlediği enerji dönüşümünün Avrupa genelinde örnek bir başarı hikâyesi haline geldiğini ortaya koydu. Güneş ve rüzgar kapasitesindeki güçlü büyüme, pahalı doğal gaz ve kömür santrallerinin elektrik fiyatları üzerindeki etkisini neredeyse ortadan kaldırdı. 2025’in ilk yarısında ülkenin toptan elektrik fiyatı Avrupa ortalamasının yüzde 32 altına inerken, gaz fiyatlarına duyarlılık 2019’a göre dörtte bir oranında azaldı.

İSPANYA’DA FİYATLAR AVRUPA ORTALAMASININ ÇOK ALTINDA

2019’da Avrupa’nın en pahalı elektrik piyasalarından biri olan İspanya, yalnızca altı yılda en ucuz ülkelerden birine dönüştü. Rapora göre 2025’in ilk yarısında İspanya’nın toptan elektrik fiyatı megavatsaat başına 62 euro olurken, bu rakam Avrupa ortalamasının yüzde 32 altında gerçekleşti.

Fiyat düşüşünün temel nedeni, ülkenin hızla artan güneş ve rüzgar yatırımları oldu. 2019’un ilk yarısında elektrik fiyatlarının yüzde 75’i doğal gaz maliyetlerine bağlıyken, bu oran 2025’te sadece yüzde 19’a geriledi. İspanya bu dönemde Almanya, İtalya, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi gaz ağırlıklı ülkelere kıyasla fosil bağımlılığını çok daha hızlı azalttı.

Yalnızca 2019–2025 döneminde ülke 40 gigavat yeni güneş ve rüzgar kapasitesi ekledi. Böylece yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 27’den yüzde 46’ya yükseldi. Ağustos 2025, İspanya’da kömürden elektrik üretilmeyen ilk ay olarak kayıtlara geçti. Bu gelişme, on yıl önce üretimin dörtte birini kömürün karşıladığı bir ülke için tarihi bir dönüm noktası anlamına geliyor.

FOSİL İTHALATI AZALDI, ENERJİ MALİYETLERİ DENGELENDİ

Rüzgar ve güneşin hızlı yükselişi yalnızca fiyatları değil, enerji ithalatını da kökten değiştirdi. İspanya 2020–2024 arasında yeni kurulan yenilenebilir tesisler sayesinde 26 milyar metreküp doğal gaz ithalatını önledi. Bu miktarın mali karşılığı 13,5 milyar euroya ulaştı. Yani ülkenin beş yılda iletim altyapısına yaptığı yatırımın yaklaşık beş katı.

Merkez Bankası’nın hesaplamalarına göre, eğer rüzgar ve güneş üretimi 2019 seviyesinde kalsaydı, 2024’te toptan elektrik fiyatları yüzde 40 daha yüksek olacaktı. Bu veriler, yenilenebilir artışının enerji piyasasında fiyat istikrarı sağladığını açık biçimde ortaya koyuyor.

İspanya ayrıca Avrupa’da fosil yakıtlara en az bağımlı büyük ekonomi konumuna yükseldi. 2025’in ilk yarısında ülkenin elektrik üretiminin yalnızca yüzde 20’si fosil kaynaklardan sağlandı. Aynı dönemde bu oran Almanya’da yüzde 41, İtalya’da yüzde 43, Hollanda’da yüzde 48, Birleşik Krallık’ta ise yüzde 32 seviyesindeydi.

KESİNTİ SONRASI MALİYETLER YÜKSELDİ

Nisan 2025’te yaşanan ülke çapındaki elektrik kesintisi (Iberian blackout), enerji dönüşümünün zayıf halkasını ortaya çıkardı: şebeke istikrarı. O tarihten sonra İspanya’nın iletim operatörü, voltaj kontrolü ve frekans yönetimi gibi teknik hizmetler için daha fazla doğal gaz santralini devreye aldı.

Bu durum, yenilenebilirlerin üretim kısıtlamasının hızla artmasına yol açtı. 2023 ve 2024’te yüzde 1,8 seviyesinde seyreden yenilenebilir kesintileri, 2025 Mayıs–Temmuz döneminde yüzde 7,2’ye yükseldi. Aynı dönemde şebeke dengeleme hizmetlerinde kullanılan gaz miktarı ikiye katlandı.

BATARYA VE ŞEBEKE YATIRIMLARINDA HIZLANMA HEDEFİ

İspanya, Avrupa’nın dördüncü büyük elektrik piyasasına sahip olmasına rağmen batarya depolama kapasitesinde ancak 13. sırada yer alıyor. Ülkenin mevcut batarya gücü 120 megavat seviyesinde ve bu, sahip olduğu yüksek rüzgar ve güneş payı için oldukça yetersiz.

2025’in ikinci yarısında hükümet, kesinti sonrası bir dizi reform paketi açıkladı. Bu düzenlemeler, yenilenebilirlerin şebeke hizmetlerinde aktif rol almasını ve temiz esneklik çözümlerinin hızla devreye girmesini amaçlıyor. Yeni kurallarla birlikte güneş ve rüzgar tesisleri artık voltaj kontrolü sağlayabiliyor.

Ayrıca ülke genelinde sekiz yeni senkron kompanzatör kurulması planlandı. Bu cihazların toplam 750 milyon euroya mal olması, ancak yılda 200 milyon euro tasarruf sağlaması bekleniyor. Hükümetin açıkladığı planlar arasında 2.600 megavatlık batarya yatırımı da yer alıyor. Bunlardan 340 megavatlık kapasiteye izin verilmiş durumda.

İspanya ayrıca Avrupa Yatırım Bankası tarafından finanse edilen Bay of Biscay enterkonnektör projesi ile komşu ülkelerle elektrik bağlantılarını güçlendiriyor. Bu adımların tamamlanmasıyla, ülkenin şebeke esnekliğini fosil yakıtlara başvurmadan sağlama kabiliyetinin güçlenmesi bekleniyor.