Türkiye’de doğurganlık hızındaki gerileme enerji tüketimini de değiştiriyor

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Türkiye’de doğurganlık hızındaki gerileme yalnızca demografik yapıyı değil enerji sektörünün gelecek projeksiyonlarını da etkileyecek yeni bir döneme işaret ediyor. Nüfus artış hızındaki düşüş; elektrik talebi, doğal gaz tüketimi, akaryakıt kullanımı ve enerji yatırımlarının yönünü uzun vadede değiştirebilecek kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre toplam doğurganlık hızı, 2001 yılında kadın başına 2,38 çocuk seviyesindeyken 2025 yılında 1,42’ye geriledi. Böylece Türkiye’de doğurganlık oranı son 9 yıldır nüfusun kendini yenileme seviyesi olarak kabul edilen 2,1’in altında kalmayı sürdürdü.

2025 yılında canlı doğan bebek sayısı 895 bin 374 olarak kayıtlara geçerken, kaba doğum hızı da binde 20,3’ten binde 10,4’e düştü. Veriler, Türkiye’nin hızla yaşlanan ülkeler sınıfına doğru ilerlediğini ortaya koydu.

ENERJİ TALEBİNDE YENİ DÖNEM

Enerji sektöründe yapılan uzun vadeli yatırım planlamalarının temelinde nüfus projeksiyonları önemli yer tutuyor. Elektrik üretim kapasitesi, doğal gaz altyapısı, iletim hatları ve yenilenebilir enerji yatırımları; nüfus artışı ve tüketim eğilimlerine göre şekilleniyor.

Ancak doğurganlık hızındaki düşüş, Türkiye’nin gelecekteki enerji tüketim modelinin değişebileceğine işaret ediyor.

Özellikle genç nüfus artışının yavaşlamasının;

• Konut kaynaklı elektrik talebindeki büyüme hızını düşürebileceği,
• Akaryakıt tüketim projeksiyonlarını etkileyebileceği,
• Sanayi üretimi kaynaklı enerji talep artışını sınırlayabileceği,
• Bölgesel enerji yatırımlarının yeniden planlanmasına neden olabileceği değerlendiriliyor.

Uzun vadede daha küçük hanelerin yaygınlaşmasıyla kişi başına enerji tüketiminin artabileceği, ancak toplam talep artış hızının geçmiş dönemlere göre daha sınırlı seyredeceği öngörülüyor.

KENTLERDE TÜKETİM DESENİ DEĞİŞİYOR

Verilere göre yoğun kent olarak sınıflandırılan yerlerde toplam doğurganlık hızı 1,33 çocuk seviyesinde kalırken, kırsalda bu oran 1,75 olarak ölçüldü. Bu tablo, enerji tüketim haritasında da yeni farklılaşmalar yaratabilecek bir gelişme olarak görülüyor.

Büyükşehirlerde tek kişilik hanelerin artması;

• Konut başına elektrik tüketimini yükseltebilir,
• Isınma ve soğutma kaynaklı bireysel enerji kullanımını artırabilir,
• Dağıtık enerji sistemlerine olan ihtiyacı hızlandırabilir.

Özellikle çatı tipi güneş enerjisi sistemleri, batarya çözümleri ve enerji verimliliği uygulamalarının kentlerde daha hızlı yaygınlaşabileceği değerlendiriliyor.

DOĞAL GAZ VE AKARYAKIT TÜKETİMİ DE ETKİLENEBİLİR

Uzmanlar, yaşlanan nüfus yapısının ulaşım alışkanlıklarını da değiştirebileceğine dikkat çekiyor.

Genç nüfus artış hızındaki gerilemenin;

• Araç sahipliği artışını yavaşlatabileceği,
• Akaryakıt talebinde uzun vadeli dönüşüm yaratabileceği,
• Toplu taşıma ve elektrikli mobilite yatırımlarını öne çıkarabileceği ifade ediliyor.

Benzer şekilde doğal gaz tarafında da sanayi büyümesinin yavaşlaması halinde tüketim artış hızında düşüş görülebileceği belirtiliyor.

ENERJİ YATIRIMLARINDA YENİ PARAMETRE: DEMOGRAFİ

Enerji ekonomistlerine göre önümüzdeki dönemde enerji yatırımlarında yalnızca ekonomik büyüme değil, demografik yapı da belirleyici olacak.

Özellikle;

• Elektrik talep tahminleri,
• Şebeke yatırımları,
• Yenilenebilir enerji kapasite planlamaları,
• Depolama sistemleri,
• Bölgesel enerji altyapıları

gibi alanlarda nüfus projeksiyonlarının daha kritik hale gelmesi bekleniyor.

Sektör kaynakları, “Türkiye’nin enerji politikalarında artık yalnızca sanayi büyümesi değil yaşlanan nüfus gerçeği de hesaba katılmak zorunda” değerlendirmesinde bulunuyor.

EĞİTİM DÜZEYİ YÜKSELDİKÇE DOĞURGANLIK GERİLİYOR

TÜİK verilerine göre 2025 yılında en yüksek doğurganlık hızı ilkokul mezunu annelerde 2,51 çocuk olurken, yükseköğretim mezunu annelerde bu oran 1,24 çocukta kaldı.

Bu durumun özellikle büyükşehirlerde;

• Tüketim alışkanlıkları,
• Konut yapısı,
• Enerji verimliliği eğilimleri,
• Elektrikli araç dönüşümü

gibi alanlarda yeni davranış modelleri oluşturabileceği ifade ediliyor.

“ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ İÇİN DEMOGRAFİK PLANLAMA ŞART”

Uzmanlara göre Türkiye’nin enerji dönüşüm sürecinde artık yalnızca üretim kapasitesine değil geleceğin nüfus yapısına göre şekillenecek tüketim modeline de odaklanması gerekiyor.

Doğurganlık hızındaki düşüşün devam etmesi halinde enerji sektöründe önümüzdeki yıllarda ‘daha yavaş büyüyen ancak daha verimli, dijitalleşmiş ve düşük karbonlu tüketim modeli’nin öne çıkabileceği değerlendiriliyor.