Nükleer ihracat ve ithalat artık sıkı denetime tabi olacak

Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), Türkiye’nin nükleer faaliyetlerini uluslararası güvenlik standartlarıyla uyumlu hâle getirmek amacıyla “Nükleer İhracat ve Nükleer İthalat Kontrolü Yönetmeliği”ni yayımladı. Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenleme, nükleer maddelerden çift kullanımlı ekipmanlara kadar geniş bir yelpazede ihracat ve ithalat işlemlerine izin ve denetim zorunluluğu getiriyor.

Nükleer silah yapımına yönelik her türlü faaliyet yasaklandı

Yönetmeliğe göre, ihraç edilen ya da ithal edilen nükleer maddeler hiçbir şekilde nükleer silah veya patlayıcı yapımında kullanılamayacak. Bu koşula dair taahhüt sunmayan kişi ve kuruluşlara NDK tarafından izin verilmeyecek.

Nükleer Transfer Uyarı Listesi kapsamındaki maddelerin taşınması sırasında ihracatçı, ithalatçı ve taşıyıcı firmalar arasında fiziksel koruma önlemlerini belirleyen sözleşmeler yapılacak. Sevkiyatlar, hem Türkiye’nin ulusal mevzuatına hem de alıcı ülkenin nükleer güvenlik düzenlemelerine uygun biçimde gerçekleştirilecek.

Ayrıca, zenginleştirme tesisleri ve ilgili teknolojilerin ihracatı, uranyumun yüzde 20’nin üzerinde zenginleştirilmesini mümkün kılacak şekilde tasarımlanamayacak veya işletilemeyecek.

İhracat ve ithalat izinleri NDK kontrolünde olacak

Yeni düzenleme, ihracat ve ithalat izin süreçlerine dair ayrıntılı hükümler de içeriyor.
Nükleer Transfer Uyarı Listesi ve Nükleer Çift Kullanım Listesi, Kurum’un resmî internet sitesinde yayımlanacak ve güncel tutulacak. Bu listelerde yer alan herhangi bir maddenin ihracatı için NDK’dan izin alınması zorunlu hale geldi.

İhracat başvuruları için firmaların, eşyanın teknik özelliklerini gösteren belgeler, son kullanım sertifikası ve güvence belgesi gibi evrakları sunması gerekecek. İzin başvuruları, Milli Savunma Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı’nın görüşleri alındıktan sonra karara bağlanacak.

İthalat süreçlerinde de benzer şekilde, Nükleer İthalat Kontrolüne Tabi Eşya Listesi kapsamında yer alan maddeler için ithalat izinleri elektronik veya yazılı olarak düzenlenecek. Her iki durumda da izinler belirli bir süre için geçerli olacak; süre dolmadan işlem yapılmazsa başvurular iptal edilecek.

Eski yönetmelik yürürlükten kaldırıldı

Yeni yönetmelikle birlikte 13 Şubat 2020 tarihli “Nükleer İhracat Kontrolü Yönetmeliği” yürürlükten kaldırıldı. Ancak, yeni düzenleme yürürlüğe girmeden önce yapılmış başvurular eski yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılacak.

Nükleer ithalat ve ihracat faaliyetleri bundan böyle NDK denetimi altında yürütülecek. Kurum, gerekli görülen durumlarda idari yaptırım uygulayabilecek ve mevzuatta öngörülmeyen hallerde sürecin nasıl işleyeceğine karar verecek.

Yönetmelik, yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi ve hükümlerini Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütecek.