Enerjide yeni risk haritası: En kırılgan sektörler hangileri?

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Boğazdan normal koşullarda günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınırken bu miktar küresel petrol arzının yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Aynı güzergâh üzerinden 2025 yılında 110 milyar metreküpün üzerinde LNG sevkiyatı gerçekleştirildi ve bu miktar küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini oluşturdu.

Reuters’ın uydu verilerine dayandırdığı son analiz ise Körfez’deki çatışmalar nedeniyle Hürmüz’den geçen süpertanker trafiğinin belirgin şekilde azaldığını, gemiden gemiye petrol transferlerinin de önceki haftalara göre önemli ölçüde gerilediğini ortaya koydu.

RİSK HARİTASINDA İLK SIRADA PETROL SEKTÖRÜ BULUNUYOR

Enerji piyasasında en kırılgan alanın ham petrol üretimi ve ticareti olduğu belirtiliyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndan 2024 yılında günlük ortalama 20,7 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşındı. Bu hacmin önemli bölümü Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve İran’ın ihracatından oluşuyor. Boğazdaki herhangi bir aksama küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkiliyor.

LNG PİYASASINDA ALTERNATİF ROTA BULUNMUYOR

Riskin en yüksek olduğu ikinci alan ise sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG). IEA’ya göre Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin LNG ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Boğazın uzun süre devre dışı kalması halinde küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’si etkilenebiliyor. Ajans, bunun özellikle Avrupa ve Asya’daki doğal gaz piyasalarında fiyat baskısını artırdığına dikkat çekiyor.

ELEKTRİK SEKTÖRÜ DOLAYLI BASKI ALTINDA

Doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş elektrik üretim maliyetlerini de artırıyor. Özellikle doğal gaz santrallerinin yoğun olduğu ülkelerde yakıt maliyetlerinin yükselmesi spot elektrik piyasalarına yansırken sanayi elektriği fiyatları üzerinde de baskı oluşuyor. Rafineriler alternatif tedarik arayışına giriyor

Ham petrol sevkiyatındaki aksama; rafineri marjlarını, ham petrol tedarikini, navlun maliyetlerini, savaş sigortalarını yeniden şekillendiriyor. Bu nedenle rafineriler farklı ham petrol kaynaklarına yönelmek zorunda kalabiliyor.

AKARYAKIT PİYASASINDA MALİYET BASKISI ARTIYOR

Petrol fiyatlarındaki yükseliş; benzin, motorin, jet yakıtı, denizcilik yakıtı fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Enerji ithalatçısı ülkelerde bu durum enflasyon üzerinde de ilave baskı oluşturuyor.

PETROKİMYA SANAYİ DE RİSK ALTINDA

Petrol ve doğal gaz; plastik, gübre, solvent, sentetik kimyasallar başta olmak üzere çok sayıda ürünün temel hammaddesini oluşturuyor. Ham madde fiyatlarındaki artış petrokimya sektörünün üretim maliyetlerini yukarı çekiyor.

DENİZ TAŞIMACILIĞI MALİYETLERİ YÜKSELİYOR

Savaş riski nedeniyle enerji tankerlerine uygulanan sigorta primleri ve navlun ücretleri artarken sevkiyat süreleri de uzuyor. Bu durum yalnızca enerji ürünlerini değil küresel tedarik zincirlerini de etkiliyor.

KRİTİK MADENLER VE BATARYA SEKTÖRÜ DE ETKİLENEBİLİR

Enerji dönüşümünün temelini oluşturan; lityum, nikel, kobalt, bakır, alüminyum, grafit gibi kritik minerallerin önemli bölümü de deniz ticaret yollarıyla taşınıyor.

Enerji koridorlarında yaşanabilecek uzun süreli aksaklıklar batarya, elektrikli araç ve enerji depolama yatırımlarının maliyetlerini artırabilecek yeni bir risk alanı oluşturuyor.

IEA’DAN ENERJİ GÜVENLİĞİ UYARISI

IEA Başkanı Fatih Birol, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintinin uzun sürmesi halinde küresel enerji güvenliği açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Ajans, stratejik petrol stoklarının kısa vadede piyasayı destekleyebileceğini ancak kalıcı çözümün enerji tedarik yollarının çeşitlendirilmesi ve alternatif altyapı yatırımlarının hızlandırılması olduğunu vurguluyor.

ENERJİDE EN KIRILGAN SEKTÖRLER