Forbes analizinde Türkiye’nin DOA sistemi örnek gösterildi

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Forbes’ta yayımlanan ‘American Defense Should Champion Recycling To Compete With China’ başlıklı analizde, Türkiye’nin Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi, geri dönüşümün ötesinde kritik hammaddelerin yeniden ekonomiye kazandırılmasını sağlayan ulusal ölçekli uygulamalar arasında gösterildi.

Wesley Alexander Hill imzasıyla yayımlanan analizde, geri dönüşüm sistemlerinin yalnızca çevre politikası olarak değil alüminyum, bakır, lityum ve kalay gibi kritik hammaddelerin yeniden ekonomiye kazandırılması yoluyla sanayi üretimi, enerji dönüşümü ve tedarik zinciri güvenliğine katkı sağlayan stratejik araçlar olduğu değerlendirildi.

Analizde, Türkiye’nin ulusal ölçekte uygulamaya aldığı DOA sistemi dijital altyapısı, depozito iade mekanizması ve finansman modeliyle ABD ve diğer Batılı ülkeler açısından incelenebilecek örneklerden biri olarak yer aldı.

DİJİTAL ALTYAPI VE ÜRETİCİ SORUMLULUĞU ÖNE ÇIKTI

Forbes analizinde Türkiye’de uygulanan sistemin barkod ve QR kod tabanlı dijital izleme altyapısıyla çalıştığı, depozito iade makineleri aracılığıyla ambalajların kaynağında ayrı toplandığı ve genişletilmiş üretici sorumluluğu modeliyle finanse edildiği belirtildi.

Yazıda, bu yapının kamu bütçesine ilave yük oluşturmadan geri dönüşüm altyapısının kurulmasına imkan sağladığı ifade edilirken ABD’nin de mevcut perakende ağı ve dijital altyapısını kullanarak benzer bir ulusal sistemi hayata geçirebileceği değerlendirmesine yer verildi.

İLK 10 GÜNDE 18,8 MİLYON AMBALAJ TOPLANDI

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) verilerine göre, 1 Temmuz’da ulusal entegrasyon sürecinin başlamasının ardından DOA sistemi ilk 10 günde 18 milyon 775 bin 861 içecek ambalajını geri dönüşüm zincirine kazandırdı.

81 il ve 973 ilçede uygulanan sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı ise 1 milyon 992 bin 6’ya ulaştı.

DOA sistemi kapsamında vatandaşlar DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını depozito iade makinelerine veya manuel iade noktalarına teslim ederek her uygun ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabiliyor. İade bedelleri dijital cüzdana aktarılıyor.

Zorunlu uygulama kapsamında otel, restoran ve kafelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden ekim ayı sonuna kadar kayıt işlemlerini tamamlayarak birlikte çalışacakları yetkilendirilmiş saha operatörlerini belirlemeleri gerekiyor.

Kayıt işlemlerini tamamlayan işletmelerde biriktirilen DOA logolu ambalajlar yetkilendirilmiş operatörler tarafından teslim alınırken sisteme kazandırılan her ambalaj için işletmelere 20 kuruş teşvik ödemesi yapılıyor. Süre sonunda yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeler hakkında ise ilgili mevzuat kapsamında idari işlem uygulanacak.

HEDEF YILDA 25 MİLYAR AMBALAJ

DOA sistemiyle Türkiye’de her yıl piyasaya sürülen yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri kazanılması hedefleniyor.

Sistemin ekonomiye yıllık 30 milyar lira katkı sağlaması, ilk aşamada geri kazanım oranının yüzde 50’ye çıkarılması, sistem olgunlaştığında ise bu oranın yüzde 80’e ulaşması amaçlanıyor. Uzun vadede sistemin yaklaşık 20 bin kişiye istihdam oluşturması bekleniyor.

FORBES ANALİZİNDE ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLAR

• Türkiye’nin DOA sistemi ulusal ölçekte örnek uygulamalar arasında gösterildi.
• Geri dönüşüm, kritik hammadde tedarik zincirinin bir parçası olarak değerlendirildi.
• Alüminyum, bakır, lityum ve kalay gibi stratejik minerallerin geri kazanımına dikkat çekildi.
• Dijital izleme altyapısı ve depozito iade sistemi öne çıkarıldı.
• Üretici sorumluluğuna dayalı finansman modeline vurgu yapıldı.
• ABD’nin benzer bir ulusal sistemi değerlendirebileceği ifade edildi.

DEPOZİTO SİSTEMİ NEDEN STRATEJİK?

Çin, kritik minerallerin rafinaj ve işlenmesinde küresel ölçekte güçlü bir konuma sahip.

Elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji sistemleri, yarı iletkenler ve savunma sanayisi kritik metallere dayanıyor.

Kullanılmış ambalajlar artık yalnızca atık değil, yeniden kullanılabilecek sanayi hammaddesi olarak değerlendiriliyor.

Depozito sistemleri, alüminyum gibi değerli malzemelerin yüksek saflıkta geri kazanılmasını sağlayarak ithal hammadde ihtiyacını azaltabilecek araçlardan biri olarak görülüyor.

Forbes analizinde Türkiye’nin DOA sistemi, bu yaklaşımın ulusal ölçekte uygulanan örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

DOA HANGİ HAMMADDELERİ GERİ KAZANDIRIYOR?

Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi kapsamında toplanan plastik, cam ve metal içecek ambalajları yeniden hammadde olarak ekonomiye kazandırılıyor. Bu malzemeler, enerji dönüşümü ve sanayi üretiminde kullanılan birçok ürünün üretim zincirinde yer alıyor.