Türkiye ‘elektrik reformu modeli’ni Pakistan’a taşıyor

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Türkiye, elektrik sektöründe son 20 yılı aşkın dönemde hayata geçirdiği özelleştirme ve piyasa reformlarına ilişkin deneyimini ilk kez Pakistan’ın yürüttüğü reform sürecine taşıyor.

Elektrik dağıtım sektöründe özelleştirme hazırlıklarını sürdüren Pakistan, bu kapsamda Türkiye’nin elektrik piyasası, dağıtım özelleştirmeleri ve düzenleyici yapısına ilişkin deneyiminden yararlanmayı hedefliyor. İstanbul’da imzalanan üç iş birliği anlaşması ve EPDK’da gerçekleştirilen teknik temaslar, iş birliğinin bilgi ve deneyim paylaşımını da kapsadığını ortaya koyuyor.

ÜÇ KURUM ARASINDA İŞ BİRLİĞİ

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın İstanbul’da Pakistan Özelleştirme Bakanı Muhammed Ali ve Pakistan Elektrik İşlerinden Sorumlu Enerji Bakanı Sardar Awais Leghari ile gerçekleştirdiği görüşmelerde elektrik iletim ve dağıtım altyapısı, piyasa reformları ve enerji kaynaklarının şebekeye entegrasyonu ele alındı.

Bayraktar, Türkiye’nin son 23 yılda elektrik altyapısını üç kat büyüttüğünü belirterek bu süreçte elde edilen bilgi ve tecrübelerin Pakistan ile paylaşılacağını söyledi.

Görüşmeler kapsamında TEDAŞ, TEİAŞ ve EPİAŞ ile Pakistanlı muhatap kurumlar arasında üç ayrı iş birliği anlaşması imzalandı.

TEDAŞ ile Pakistan Performance Management Company (PPMC) arasında dağıtım şirketlerinin operasyonel kapasitesinin geliştirilmesi ve sanal gerçeklik tabanlı eğitim merkezlerinin kurulmasını öngören iş birliği protokolü imzalandı.

TEİAŞ ile Independent System and Market Operator (ISMO) arasında elektrik iletim sistemi işletimi, kapasite geliştirme ve teknolojik altyapıya yönelik mutabakat zaptı imzalanırken EPİAŞ ile ISMO arasında elektrik piyasasının tasarımı, kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ve dijitalleşmeye yönelik iş birliği anlaşmasına varıldı.

“DENEYİMLERİMİZİ SONUNA KADAR PAYLAŞACAĞIZ”

Anlaşmaların ardından düzenlenen yuvarlak masa toplantısında konuşan Bayraktar, Pakistan’ın Türkiye’nin elektrik dağıtım özelleştirme sürecindeki deneyiminden yararlanmak istediğini belirtti.

Bayraktar, “Pakistan elektrik sektörünün özelleştirilmesi kapsamında üstlendiğiniz bu çok önemli ve hassas süreçte deneyimlerimizi sonuna kadar paylaşacağız ve sizlere yardımcı olmak için elimizden gelenin en iyisini yapacağız” dedi.

PAKİSTAN HEYETİ EPDK’YI ZİYARET ETTİ

Çeşitli temasların ardından Pakistan Özelleştirme Bakanı Muhammed Ali başkanlığındaki üst düzey heyet EPDK’yı ziyaret etti.

Ziyarette Pakistan heyetine Türkiye elektrik piyasasının serbestleşme süreci, 21 dağıtım bölgesinin özelleştirilmesi, dağıtım ve perakende faaliyetlerinin ayrıştırılması, tarife mekanizmaları ve düzenleyici yapı hakkında kapsamlı sunum yapıldı.

Toplantıda ayrıca serbest tüketici uygulaması, tarife sistemi, dağıtım ve perakende şirketlerinin ayrıştırılması ile özelleştirme sonrası piyasa işleyişine ilişkin teknik değerlendirmelerde bulunuldu.

EPDK’DAN REFORM SÜRECİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

Toplantıda konuşan EPDK Başkanı Mustafa Yılmaz, rekabetçi ve sürdürülebilir bir elektrik piyasası için özelleştirmenin tek başına yeterli olmadığını söyledi.

Yılmaz, kalıcı başarının kaliteyi artıran, verimliliği teşvik eden ve kayıp-kaçakla mücadeleyi esas alan düzenleyici mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğini ifade etti.

Pakistan Özelleştirme Bakanı Muhammed Ali ise Türkiye’nin elektrik piyasasının kendi ülkelerindeki reform süreci açısından önemli bir örnek oluşturduğunu belirterek EPDK’nın kurumsal ve teknik tecrübelerinin Pakistan’daki dağıtım şirketlerinin özelleştirme sürecinde alınacak finansal ve operasyonel kararlara katkı sağlayacağını söyledi.

TÜRKİYE’NİN REFORM DENEYİMİ PAKİSTAN’IN GÜNDEMİNDE

Türkiye, 2000’li yılların başından itibaren elektrik sektöründe üretim, iletim, dağıtım ve piyasa yapısını yeniden şekillendiren kapsamlı reformlar gerçekleştirdi. Dağıtım bölgelerinin özel sektöre devredilmesi, bağımsız düzenleyici yapı, performans esaslı tarife sistemi ve kayıp-kaçakla mücadele mekanizmaları bu dönüşümün temel unsurları oldu.

Pakistan ile başlatılan süreç, Türkiye’nin bu deneyimini ilk kez bu ölçekte başka bir ülkenin elektrik reformuna aktarması açısından önem taşıyor.

İstanbul’da imzalanan anlaşmalar ile EPDK’daki teknik görüşmeler birlikte değerlendirildiğinde, Pakistan’ın yalnızca Türk şirketlerinden hizmet almayı değil elektrik dağıtım özelleştirmesinden piyasa tasarımına, düzenleyici kurum yapısından tarife mekanizmalarına kadar uzanan Türkiye modelini kendi reform sürecine uyarlamayı hedeflediği görülüyor.

TÜRKİYE MODELİ PAKİSTAN’DA HANGİ ALANLARA UYARLANACAK?

Pakistan’ın Türkiye’den talep ettiği destek yalnızca dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesiyle sınırlı bulunmuyor. İstanbul’da imzalanan iş birliği anlaşmaları ile EPDK’da gerçekleştirilen teknik sunumlar birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’nin son 20 yılda oluşturduğu elektrik piyasası modelinin birçok temel unsurunun Pakistan’ın reform sürecine örnek oluşturacağı görülüyor.

Bu kapsamda öncelikle Türkiye’de uygulanan bölgesel dağıtım şirketi modeli ile özelleştirme sürecinin planlanmasına yönelik deneyimin paylaşılması hedefleniyor. Bunun yanında dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrıştırılması, özel şirketlerin performans esaslı düzenlenmesi ve yatırım yükümlülüklerinin izlenmesine ilişkin uygulamalar da Pakistan’ın üzerinde çalıştığı başlıklar arasında yer alıyor.

EPDK’nın Pakistan heyetine yaptığı sunumlarda serbest tüketici uygulaması, maliyet bazlı tarife mekanizması, kalite göstergeleri, kayıp-kaçak hedefleri ve düzenleyici denetim sistemi ayrıntılı şekilde ele alındı. Bu durum Pakistan’ın yalnızca varlık satışına değil özelleştirme sonrasında piyasanın nasıl işletileceğine ilişkin kurumsal yapıyı da Türkiye örneği üzerinden incelemek istediğini ortaya koyuyor.

Elektrik piyasasının işletilmesine yönelik EPİAŞ deneyimi, iletim sistemi işletmeciliğinde TEİAŞ’ın teknik birikimi ve TEDAŞ’ın dağıtım şirketlerinin performans yönetimine ilişkin uygulamaları da iş birliğinin diğer temel başlıklarını oluşturuyor. Böylece Pakistan’ın reform sürecinde yalnızca özel sektör yatırımlarının değil piyasa işletimi, düzenleme ve sistem yönetiminin de Türkiye modeli doğrultusunda geliştirilmesi amaçlanıyor.