Enerji dönüşümünde Türkiye’den insan kaynağına odaklı yeni düzenleme

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu’nun (TENMAK) burs ve ödül programlarına ilişkin usul ve esasları düzenleyen yeni yönetmelik Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yönetmelik, kurumun görev alanına giren enerji, nükleer teknoloji, iyonlaştırıcı radyasyon, parçacık hızlandırıcıları, bor ve nadir toprak elementleri gibi alanlarda yürütülecek burs programlarının başvuru, değerlendirme, tahsis ve izleme süreçlerini yeniden tanımlıyor.

Düzenlemeyle birlikte TENMAK bünyesinde araştırma bursu ve başarı bursu programları oluşturulabilecek. Burs çağrılarının bilimsel alanlara, üniversitelere, kurum ve kuruluşlara ya da ülkelere göre dağılım gözetilerek yapılabileceği belirtildi.

Başvuruların değerlendirme sürecinde ilgili burs komiteleri ve en fazla iki uzman hakemin görüşünün alınabileceği, uygun görülen burslara ilişkin tahsis kararının ise bütçe imkanları çerçevesinde kurum başkanı tarafından verileceği ifade edildi.

Burs miktarlarının Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen üst limitler dahilinde TENMAK Yürütme Kurulu tarafından belirleneceği ve burs çağrılarında duyurulacağı kaydedilirken bursiyerlerin destek aldıkları çalışmalarda TENMAK’ın katkısını belirtmekle yükümlü olacağı bildirildi.

ÖDÜL PROGRAMINDA DEĞİŞİKLİK

TENMAK’ın Ödül Programı ve Etkinlik Desteklerine İlişkin Yönetmelik’te yapılan değişiklikle Genç Araştırmacı Ödülü kapsamında verilecek kişi sayısı ve ödül miktarının, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen üst sınırlar aşılmamak kaydıyla Yürütme Kurulu kararıyla belirlenebileceği ifade edildi. Ödül alan kişiler arasında derecelendirme yapılmayacağı ve plaket ile berat verileceği kaydedildi.

TÜRKİYE NEDEN BU DÜZENLEMEYE İHTİYAÇ DUYDU?

Enerji sektöründe son yıllarda yaşanan dönüşüm yalnızca yeni santral yatırımlarını değil bu tesisleri tasarlayacak, işletecek ve geliştirecek insan kaynağını da stratejik hale getiriyor.

Araştırmalar gösteriyor ki temiz enerji teknolojileri, enerji depolama sistemleri, kritik mineraller ve nükleer enerji alanlarında dünya genelinde yetişmiş iş gücü açığı büyüyor. Özellikle enerji dönüşümünün hızlanmasıyla birlikte ülkeler teknoloji yatırımlarının yanı sıra araştırmacı yetiştirmeye yönelik programlarını da artırıyor.

Türkiye de bir yandan Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin devreye alınması diğer yandan yeni nükleer santral projeleri, küçük modüler reaktör çalışmaları, batarya yatırımları ve kritik maden projeleriyle bu dönüşümün içinde yer alıyor.

Bu nedenle TENMAK’ın burs ve ödül programlarını yeniden yapılandırması yalnızca akademik destek olarak değil enerji sektörünün gelecekte ihtiyaç duyacağı nitelikli insan kaynağını oluşturma çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

HANGİ ALANLAR ÖNE ÇIKIYOR?

Nükleer enerji: Akkuyu’nun işletme süreci ve planlanan yeni santraller.

Kritik madenler: Nadir toprak elementleri, bor ve enerji teknolojilerinde kullanılan mineraller.

Batarya ve depolama: Elektrikli araçlar ve şebeke depolama sistemleri.

Hidrojen ve ileri enerji teknolojileri: Uzun vadeli enerji dönüşümünün yeni alanları.

Enerji sektöründe rekabet artık yalnızca doğal kaynaklara veya finansmana erişim üzerinden şekillenmiyor. Araştırmalar gösteriyor ki enerji dönüşümünde öne çıkan ülkeler aynı zamanda teknoloji geliştirebilen ve bu teknolojileri yönetecek insan kaynağını yetiştirebilen ülkeler oluyor. TENMAK’ın yeni burs ve ödül mekanizması da Türkiye’nin bu alandaki kapasitesini artırmaya yönelik adımlar arasında görülüyor.