ABD-İran mutabakatı ‘Türkiye’nin enerji haritası’nı değiştirebilir

Sibel Cennetoğlu – Ankara

ABD ile İran arasında varılan 14 maddelik mutabakat, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Trump’ın imzalarının ardından yürürlüğe girdi.

İmzalanan 14 maddelik mutabakat, enerji piyasaları açısından son yılların en dikkat çekici gelişmelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Metinde savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden işler hale getirilmesi, İran petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırılması ve yaptırımların aşamalı olarak sona erdirilmesi gibi maddeler yer alıyor. Anlaşmanın nihai metne dönüşmesi halinde ortaya çıkabilecek sonuçlar yalnızca İran ekonomisini değil bölge ülkelerini ve özellikle Türkiye’yi de yakından ilgilendiriyor.

PETROL PİYASASINA YENİ OYUNCU DEĞİL ESKİ DEV DÖNÜYOR

Anlaşmanın 10’uncu maddesi kapsamında ABD’nin İran ham petrolü ve petrol ürünlerinin ihracatı için muafiyet vermeyi taahhüt etmesi, İran’ın küresel pazarlara daha rahat erişmesinin önünü açıyor.

Dünyanın en büyük petrol rezervlerinden birine sahip olan İran’ın üretim ve ihracatını artırması halinde küresel arzın genişleyebileceği belirtiliyor. Bu durumun petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Türkiye açısından bakıldığında ise daha düşük petrol fiyatları enerji ithalat faturasının azalmasına katkı sağlayabilir.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN AÇILMASI ENERJİ GÜVENLİĞİNİ ETKİLEYEBİLİR

Mutabakatta dikkat çeken maddelerden biri de ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişinin yeniden sağlanmasına ilişkin hükümler oldu.

Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Son yıllarda yaşanan gerilimler nedeniyle zaman zaman gündeme gelen arz güvenliği endişelerinin azalması, enerji piyasalarında risk priminin düşmesine katkı sağlayabilir.

Türkiye’nin ithal ettiği petrol ve LNG’nin bir kısmının geçtiği güzergâhlardan biri olan bölgedeki istikrarın güçlenmesi, enerji tedarik güvenliği açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

DOĞAL GAZDA YENİ DENKLEM OLUŞABİLİR

Anlaşmanın enerji açısından Türkiye’yi en fazla ilgilendiren boyutlarından biri doğal gaz tarafında ortaya çıkabilir.

Türkiye ile İran arasında uzun yıllardır devam eden doğal gaz ticareti bulunuyor. Ancak yaptırımlar ve finansal kısıtlamalar nedeniyle bu ilişki zaman zaman istenilen seviyeye ulaşamadı.

Yaptırımların kaldırılması halinde İran’ın doğal gaz sektörüne uluslararası sermaye ve teknoloji girişinin hızlanması bekleniyor. Bu durum üretim kapasitesinin artmasına ve uzun vadede yeni ihracat imkanlarının oluşmasına zemin hazırlayabilir.

Böyle bir senaryoda Türkiye, hem daha güçlü bir tedarik ilişkisi geliştirebilir hem de İran gazının Avrupa’ya ulaştırılmasında transit ülke rolünü güçlendirebilir.

TÜRKİYE ENERJİ MERKEZİ HEDEFİNDE YENİ FIRSAT YAKALAYABİLİR

Ankara son yıllarda kendisini yalnızca enerji tüketicisi değil aynı zamanda bölgesel enerji ticaret merkezi olarak konumlandırmaya çalışıyor.

İran’ın küresel sisteme yeniden entegre olması halinde Türkiye’nin bu hedefi açısından yeni fırsatlar doğabilir. Özellikle doğal gaz ticareti, depolama faaliyetleri, sınır ötesi enerji ticareti ve enerji borsası işlemleri açısından yeni iş birlikleri gündeme gelebilir.

İran’ın uluslararası piyasalara dönüşünün Türkiye’nin doğu-batı enerji koridorundaki stratejik konumunu daha da önemli hale getirebileceği belirtiliyor.

PETROKİMYA VE SANAYİDE REKABET ARTABİLİR

Anlaşmanın Türkiye açısından yalnızca fırsatlar değil yeni rekabet alanları da oluşturabileceği ifade ediliyor.

İran’ın enerji gelirlerine yeniden erişim sağlaması ve yabancı yatırımları çekmeye başlaması halinde petrokimya, rafineri ve enerji yoğun sanayi alanlarında yeni yatırımlar gündeme gelebilir.

Bu durum bölgedeki yatırım rekabetini artırırken Türkiye’nin de enerji ve sanayi politikalarında yeni adımlar atmasını gerektirebilir.

300 MİLYAR DOLARLIK YENİDEN YAPILANMA PLANI DİKKAT ÇEKİYOR

Mutabakatın en dikkat çekici maddelerinden biri ABD’nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt etmesi oldu.

Bu büyüklükte bir yatırım programının hayata geçmesi halinde enerji altyapısından elektrik şebekelerine, doğal gaz tesislerinden petrokimya yatırımlarına kadar geniş bir alanda yeni projeler ortaya çıkabilir.

Türk müteahhitlik, enerji ekipmanı ve mühendislik şirketleri açısından da yeni iş fırsatlarının doğabileceği değerlendiriliyor.

ENERJİ DENGELERİNDE YENİ DÖNEM İHTİMALİ

Mutabakatın nihai anlaşmaya dönüşmesi ve yaptırımların gerçekten kaldırılması halinde İran, yıllardır uzak kaldığı küresel enerji sistemine yeniden dahil olabilir.

Böyle bir gelişme yalnızca petrol ve doğal gaz piyasalarını değil Türkiye’nin enerji arz güvenliğini, enerji merkezi olma hedefini, bölgesel ticaret yollarını ve enerji diplomasisini de doğrudan etkileyebilir.

Anlaşmanın uygulanma süreci ve özellikle yaptırımların kaldırılmasına ilişkin takvimin netleşmesi, önümüzdeki dönemde enerji piyasalarının en yakından izleyeceği başlıklar arasında yer alacak.

TÜRKİYE İÇİN ÖNE ÇIKABİLECEK SONUÇLAR

Daha düşük enerji ithalat maliyeti

İran petrolünün piyasaya dönmesi petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir.

Doğal gazda yeni iş birliği alanları

İran gazının üretim ve ihracat kapasitesinin artması Türkiye için yeni fırsatlar yaratabilir.

Enerji merkezi hedefine katkı

Türkiye, İran ile Avrupa arasında enerji ticaretinde daha kritik bir rol üstlenebilir.

Yeni yatırım fırsatları

İran’ın enerji altyapısında başlayabilecek yatırımlar Türk şirketleri için yeni pazarlar oluşturabilir.

Bölgesel rekabet artabilir

Petrokimya ve enerji yoğun sanayi yatırımlarında İran yeniden güçlü bir rakip haline gelebilir.