Hürmüz krizi küresel enerji politikalarını yeniden şekillendiriyor

Sibel Cennetoğlu – Ankara

ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan süreçte tanker trafiğinin büyük ölçüde aksaması, özellikle ithalata bağımlı ekonomilerde enerji maliyetlerini hızla yukarı çekti.

KANADA: VERGİ İNDİRİMİYLE DOĞRUDAN MÜDAHALE

Mark Carney liderliğindeki Kanada hükümeti, benzin, dizel ve havacılık yakıtları üzerindeki federal özel tüketim vergisini geçici olarak askıya aldı.

Ottawa’da yapılan açıklamaya göre uygulama 20 Nisan–7 Eylül tarihleri arasında geçerli olacak. Bu adımla birlikte benzin fiyatlarında litre başına 10 sent, dizelde ise 4 sentlik düşüş hedefleniyor.

Buna ek olarak bazı eyaletlerde akaryakıt dağıtım marjlarına üst sınır getirilirken, kırsal bölgeler için ulaşım destekleri devreye alındı. Hükümet, yaklaşık 2,4 milyar dolarlık maliyeti göze alarak kısa vadeli fiyat şoklarını absorbe etmeyi amaçlıyor.

ABD: STRATEJİK REZERV, VERGİ TARTIŞMASI VE LOJİSTİK ÖNLEMLER

Amerika Birleşik Devletleri yönetimi, fiyat artışlarını sınırlamak amacıyla Stratejik Petrol Rezervi’nden (SPR) piyasaya petrol arz etme seçeneğini gündemine aldı.

Buna paralel olarak federal akaryakıt vergisinin askıya alınması tartışılırken, bazı eyaletlerde vergi indirimleri ve iade mekanizmaları gündeme geldi. Taşımacılık sektörüne yönelik geçici destekler de maliyet baskısını azaltmayı hedefliyor.

AVRUPA BİRLİĞİ: VERGİ İNDİRİMİ VE TAVAN FİYAT UYGULAMALARI

Avrupa Birliği ülkeleri, ortak enerji alım mekanizmalarını devreye alırken akaryakıt piyasasında doğrudan müdahalelere yöneldi.

Birçok ülkede KDV ve ÖTV indirimleri uygulanırken, bazı pazarlarda pompa fiyatlarına tavan getirilmesi ve ulaştırma sektörüne doğrudan yakıt desteği sağlanması öne çıktı. Almanya ve Fransa’da lojistik firmalarına yönelik destek paketleri genişletildi.

ASYA: FİYAT KONTROLÜ VE SÜBVANSİYONLAR

Japonya ve Güney Kore stratejik rezervlerini devreye alırken, akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sübvansiyon ve düzenleyici mekanizmaları artırdı.

Hindistan ise akaryakıt vergilerinde sınırlı indirime giderken kamu şirketleri üzerinden fiyat artışlarını geciktiren politikalar uyguluyor.

TÜRKİYE: EŞEL MOBİL VE ARZ GÜVENLİĞİ ÖN PLANDA

Türkiye, mevcut boru hattı altyapısı ve LNG tedarik çeşitliliği sayesinde krizin etkilerini sınırlamaya odaklanıyor.

Akaryakıt tarafında eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınması ve ÖTV ayarlamalarıyla fiyat artışlarının sınırlandırılması seçenekler arasında yer alıyor. Enerji yönetimi, TANAP ve TürkAkım gibi hatların yanı sıra LNG terminallerinin kapasitesini artırarak arz güvenliğini korumayı hedefliyor.

ULUSLARARASI KURULUŞLARDAN UYARI: FİYATLAR UZUN SÜRE YÜKSEK KALABİLİR

Uluslararası Enerji Ajansı, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası, krizin etkilerine ilişkin yaptıkları ortak açıklamada, enerji ve temel emtia piyasalarında toparlanmanın zaman alacağı uyarısında bulundu.

Kurumlar, Hürmüz Boğazı’nda sevkiyatların yeniden başlaması durumunda bile küresel arzın çatışma öncesi seviyelere dönmesinin gecikeceğini vurguladı. Açıklamada, altyapı hasarları ve tedarik zinciri aksaklıkları nedeniyle petrol, gaz ve gübre fiyatlarının uzun süre yüksek seyredebileceği belirtildi.

Artan enerji ve gübre maliyetlerinin gıda güvenliği risklerini tetiklediği ve özellikle enerji ithalatçısı düşük gelirli ülkeler üzerinde baskıyı artırdığı ifade edildi.

AVRUPA’DA ELEKTRİKLİ ARAÇ SATIŞLARI PATLADI

Artan akaryakıt fiyatları, tüketici davranışlarını da hızla değiştirmeye başladı. Londra merkezli Benchmark Mineral Intelligence verilerine göre, Avrupa’da elektrikli araç satışları mart ayında ilk kez yarım milyonu aşarak yaklaşık 540 bine ulaştı ve rekor kırdı.

Satışlar aylık bazda yüzde 72, yıllık bazda ise yüzde 37 artış gösterdi. İngiltere, Belçika, Finlandiya, Fransa, İtalya, Portekiz ve İspanya rekor artışların görüldüğü ülkeler arasında yer aldı.

Küresel ölçekte ise mart ayında elektrikli araç satışları 1,75 milyon adede ulaşarak aylık yüzde 66, yıllık yüzde 3 artış kaydetti. Ancak yılın ilk çeyreğinde toplam satışlar yüzde 3 düşüşle 4 milyon olarak hesaplandı.

Bu gerilemede Çin’de satışların yüzde 21 düşmesi ve Kuzey Amerika’da yüzde 27 daralma yaşanması etkili oldu. Buna karşın Avrupa’da ilk çeyrek satışları yüzde 27 artarak 1,2 milyona ulaştı.

Benchmark Mineral Intelligence Veri Müdürü Charles Lester, Avrupa’nın mart ayında elektrikli araç pazarında büyümenin lokomotifi haline geldiğini belirterek, yükselişte sübvansiyon programları ve artan akaryakıt fiyatlarının belirleyici olduğunu vurguladı.

PİYASALARDA KISA VADELİ RAHATLAMA, ORTA VADEDE DÖNÜŞÜM

Uzmanlara göre ülkelerin aldığı önlemler kısa vadede pompa fiyatlarını sınırlarken, yüksek akaryakıt fiyatları uzun vadede enerji tüketim alışkanlıklarını dönüştürüyor.

Elektrikli araçlara yönelim hızlanıyor.

Fosil yakıt talebinde bölgesel kırılmalar oluşuyor.

Enerji dönüşümü politikaları ivme kazanıyor.

Ancak Hürmüz Boğazı’nda kalıcı bir çözüm sağlanamaması halinde küresel enerji piyasalarında yüksek volatilitenin sürmesi bekleniyor.