Eşel mobil kalkanı ile enerji fiyatlarına karşı kritik hamle

Sibel Cennetoğlu – Ankara

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, katıldığı bir televizyon programında enerji sektörünü de yakından ilgilendiren önemli açıklamalarda bulundu.

Şimşek, küresel enerji fiyatlarındaki sert yükselişin Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına etkisini sınırlamak için devreye alınan eşel mobil sisteminin, litre başına ciddi artışları engellediğini açıkladı.

Şimşek, Hürmüz Körfezi’nin kapanması ve dünya enerji ve emtia ticaretinin bu kadar büyük ölçekte etkilenmesinin Türkiye’de bir miktar etki yaratacağını söyledi.

Şimşek, yaşanan şokun şu ana kadar etkin şekilde yönetildiğini belirterek, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başta olmak üzere ekonomi yönetiminin döviz ve TL likiditesine yönelik önemli adımlar attığını, sermaye piyasalarında ise spekülatif hareketlere karşı çeşitli tedbirlerin devreye alındığını belirterek, “Yaşanan şoku şu ana kadar iyi yönettiklerine dikkati çeken Şimşek, “Merkez Bankamızın aldığı tedbirler var, özellikle döviz ve TL likiditesini yönetmek üzere önemli adımlar attı. TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemleri başlatıldı. Sermaye Piyasası Kurulumuz borsada, sermaye piyasalarında spekülatif hareketlere karşı önemli tedbirler alarak borsada açığa satışı geçici olarak yasakladık. Borsa İstanbul adımlar attı. Emir işlem yoğunluğunu düşürdük, böylece piyasadaki oynaklığı yani iniş çıkışları, dalga boyunu azalttık. Bakanlık olarak eşel mobil sistemine geçtik. Enerji fiyatlarında ciddi bir tepki bekliyorduk. Körfez’in kapanması riskinin fiyatlara nasıl yansıyabileceğini oturduk değerlendirdik. Eşel mobil sistemini uygulamasaydık bugün itibarıyla örneğin Ankara’da mazotun litresi 83 lira 10 kuruş olacaktı. Petrol fiyatlarındaki bu yükselişle 83 lira 10 kuruş olacak olan mazot fiyatı, eşel mobil sayesinde şu an 67 lira 10 kuruş. Benzinde de bugün itibarıyla fiyat 62 lira 30 kuruş, halbuki biz bu eşel mobili devreye almasaydık 71 lira 11 kuruş olacaktı. Bunu niye yaptık? Tabii ki vatandaşımıza yansımalarını sınırlamak istedik. Bunun geçici olduğuna inanıyoruz. Kalıcı olursa bu sürdürülebilir değil. Geçici olacağı varsayımıyla biz bu sistemi devreye aldık. Çünkü bunun bütçe etkisi çok büyük, bizim önemli bir gelir kalemimiz” ifadelerini kullandı.

AKARYAKITTA KALEM KALEM SÜBVANSİYON ETKİSİ

Şimşek’in paylaştığı hesaplamalar, sistem devreye alınmasaydı pompa fiyatlarında oluşacak artışın boyutunu da ortaya koydu.

Buna göre, eşel mobil uygulanmasaydı Ankara’da motorinin litre fiyatı 83 lira 10 kuruşa çıkacaktı. Mevcut durumda ise fiyat 67 lira 10 kuruş seviyesinde bulunuyor. Bu tablo, motorinde litre başına yaklaşık 16 liralık artışın pompaya yansımadığını gösteriyor.

Benzer şekilde benzinde de önemli bir fark oluştu. Eşel mobil devrede olmasaydı litre fiyatı 71 lira 11 kuruşa yükselecekti. Halihazırda ise fiyat 62 lira 30 kuruş seviyesinde. Bu da benzinde yaklaşık 9 liralık zam potansiyelinin devre dışı bırakıldığı anlamına geliyor.

GEÇİCİ AMA KRİTİK BİR DENGE MEKANİZMASI

Açıklanan veriler, eşel mobil sisteminin küresel enerji krizine karşı Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını doğrudan baskıladığını ortaya koyarken uygulamanın ekonomi politikaları açısından kritik bir denge aracı haline geldiğini gösteriyor.

Söz konusu müdahale, fiyat artışını tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade, vergi mekanizması üzerinden ötelenmesi anlamına geliyor. Bu yönüyle ekonomi yönetiminin, fiyat istikrarını önceleyen bilinçli bir tercih yaptığı görülüyor.

Akaryakıt fiyatlarının kontrol altında tutulması; ulaşım maliyetleri, gıda fiyatları ve sanayi üretim giderleri üzerinde dolaylı bir baskı oluşturarak genel fiyat seviyesindeki artışın daha sert olmasının önüne geçiyor.

Bu nedenle eşel mobil sistemi kısa vadede enflasyonu frenleyen bir tampon görevi görürken, orta vadede bütçe dengesi açısından risk oluşturan bir araç olarak öne çıkıyor.

Litre başına engellenen artış; nakliye maliyetlerini aşağı çekiyor, üretim ve lojistik zincirindeki fiyat baskısını azaltıyor ve enflasyon beklentilerini psikolojik olarak sınırlıyor. Böylece küresel enerji şokunun iç piyasada çarpan etkisi yaratmasının önüne geçiliyor.

Şimşek de uygulamanın geçici olduğuna dikkat çekerek, “Kalıcı bir fiyat artışı durumunda bu sistem sürdürülebilir değil” değerlendirmesinde bulundu.