EPDK Baþkaný Hasan Köktaþ, özelleþtirilen elektrik daðýtým sektörünü Gas & Power’a deðerlendirdi. Genel Yayýn Yönetmeni Emre Ertürk’ün ve Ankara Temsilcisi Murat Fýrat’ýn sorularýný cevaplandýran EPDK Baþkaný Hasan Köktaþ, elektrik daðýtým þirketlerinde yaþanan sorunlarý ‘geçiþ dönemi’ sorunlarý olarak gördüklerini ve çözümü noktasýnda da þirketlere EPDK olarak gerekli desteði verdiklerini kaydetti. Baþkan Köktaþ, daðýtým þirketlerinin 2011 yýlýndan sonraki dönem için yatýrým bütçelerine iliþkin hazýrlýklarýn da sürdüðünü belirtti.

Elektrik daðýtým özelleþtirmeleri süreci hýzla devam ediyor. Uygulamalar baþladý. Olumlu yanlar var ancak bir takým sýkýntýlarýn yaþandýðý da ifade ediliyor. Siz de geçtiðimiz ay daðýtým þirketlerinin yetkilileri ile bir toplantý yaparak, bu aksaklýklarýn giderilmesi konusunda þirketlerle görüþtünüz. O günden bugüne kadar bir deðiþiklik gözlediniz mi?

Türkiye’de elektrik daðýtým sisteminin özelleþtirilmesi, 4628 sayýlý Kanun ile 2001 yýlýnda öngörülmüþ olan bir modelin parçasýdýr. O model; üretim tesislerinin özel sektör marifetiyle iþletilmesi, daðýtým tesislerinin özel olmasý ve iletim þebekemsinin devletin elinde kalmasýný öngörüyor. Bu çerçevede, bu modelin gereði olan özelleþtirme çalýþmalarý baþladý ve hatta daðýtýmda da son aþamaya geldi. 2010 yýlýnýn sonuna kadar daðýtým þirketlerinin özelleþtirme süreci, devir teslim iþlemleri olmasa bile, büyük oranda bitmiþ olacak. 2004 yýlýnda yayýnlanan Yüksek Planlama Kurulu kararýnda, ya da o zamanki adýyla Özelleþtirme Strateji Belgesi’nde daðýtým özelleþtirmelerinin hedefleri yazýlmýþtý. Orada; gelir odaklý olmayan, dolayýsýyla kayýp kaçaðý düþüren, hizmet kalitesini artýran, tüketiciyi koruyan, orta ve uzun vadede de yatýrýmlarý arttýrarak þebeke ve enerji kalitesini artýran bir perspektif ortaya konulmuþtu. Nitekim ihale dokümantasyonu da bu perspektif içerisinde hazýrlanýlmýþ durumda. Yani sadece ihale dokümantasyonu deðil, EPDK’nýn o günden bu güne kadar yaptýðý konuya iliþkin ikinci mevzuat da bu yönde hazýrlamýþ durumda. Sonuçta bu perspektif bizim uzun vadeli perspektifimizdir. Hatta uzun vadede enerji maliyetlerini düþürücü bir etki olarak da ortaya çýkacak. Böyle bir perspektif var. Þimdi bunun uygulamasýna baþladýk. Nitekim 2009 yýlýnýn Þubat ayýndan itibaren þirketlerin devir teslimleri baþladý. Ýki þeyi birbirinden ayýrmak lazým. Hisselerin ve þirket yönetiminin devir teslimi ya da el deðiþtirmesinden kaynaklanan geçiþ dönemi problemleri var, bir de sistemin, þebekenin, uzun dönemden beri gelen problemleri var. Yani þebekenin eskiliðinden tutun da trafo kapasitelerinin yetersizliðine kadar sayýlabilecek genel nitelikte bir takým problemlerimiz var. Bunlar genel nitelikli problemlerdir. Daha önce de vardý, þu anda da var. Ýkinci tür problemlere bakacak olursak; bunlar, devir teslim sýrasýnda ve sonrasýnda bir geçiþ döneminin getirdiði sorunlar olarak ortaya çýkan sorunlardýr. Devir teslim sýrasýnda, gerek personel hareketliliði gerekse bir takým personelimizin havuza aktarýmýndan ya da þirkette kalmamasýndan dolayý kaynaklanan bir tecrübe problemi yaþanýyor. Bu ikinci türden problemler, konjonktürel olarak artmýþ durumda. Yani bu devir teslimleri sýrasýnda bazý bölgelerimizde personelin önemli bir kýsmýnýn þirkette kalmamasýndan dolayý bir tecrübe problemi yaþandý. Örneðin; arýzalara hýzlý yetiþememe problemi yaþanabiliyor. Mesela sokakta bir aydýnlatma lambasýnýn ampulü zamanýnda takýlamayabiliyor. Böylesine günlük sayýlabilecek sorunlar ortaya çýktý. Biz bunlarý bir geçiþ döneminin problemleri olarak tespit ettik. Geçiþ dönemi içerisinde bu bölgeleri devralan þirketlerin patronlarýný kuruma davet ettik ve onlara muhtemel sorunlarýn neler olduðunu anlatarak,  “Bunlarý hýzlý bir þekilde giderin” dedik. Bizim orta ve uzun vadede özelleþtirmenin getireceði müspet sonuçlardan hiçbir kuþkumuz yok. Orta ve uzun vadede; yatýrýmlar, tüketici haklarýnýn korunmasý, hizmet kalitesinin yükselmesi, performans kriterlerini artýrmasý, kayýp kaçaðýn düþürülmesi ve tahakkuk oranlarýnýn artmasý gibi birçok konuda sorunlarýn önemli ölçüde çözülebileceðini biliyoruz. Kýsa vadede de bu geçiþ döneminden kaynaklanan sorunlarýn en aza indirilmesi için önemli önlemlerin alýnmasý gerektiðine iliþkin bir uyarýda bulunmuþ olduk. Nitekim o þirketlerin patronlarýna; “Geçiþ döneminden kaynaklanan þikayetlerde bir artýþ var. Buna önem verin. Geçiþ döneminden kaynaklanan sorunlarý göz ardý etmeyin. Yani, ufka bakarken bastýðýnýz yeri unutmayýn ve bu sorunlarý gidermeye çalýþýn” dedik. Nitekim bunun gereði olarak yoðun bir faaliyet baþladý. Sonuçta önemli ölçüde de bu yatýrýmlarýn yatýrým bütçesi gerektirmeyen kýsmý yapýldý. Gördük ki, bu kýsa birkaç aylýk dönem içerisinde bu bölgelerimizde önemli ölçüde sokak aydýnlatmasý konusu, sorun olmaktan çýktý. Diðer taraftan hangi sorunlarýn öne çýktýðýný tespit etmek üzere, sorunlarý bölgelere göre kategorize ettik. Burada da þöyle bir yöntem izledik: Bölgelerin milletvekilleri sonuçta bölge insanlarýný temsil ediyor. Milletvekillerimiz köylülerle, muhtarlarla ve oradaki enerji kullanýcýlarýyla günlük temas halindeler. Biriktirdikleri bir takým talepler var. Bu talepleri bize iletiyorlar. O zaman, “Bunlara profesyonel bir çözüm üretelim” dedik. Bunun için de, “Bölge milletvekillerini ilgili firmalarla bir araya getirelim; onlarla sorunlarý tek tek konuþalým, tartýþalým, çözümler üretelim ve bu çözümler de lafta kalmasýn, bunlarý projelendirerek hayata geçirelim” dedik. Bunu da profesyonelce yaptýk. Her bölge milletvekilleri ve þirket yetkililerini bir araya getirdik, muhtemel sorunlarý belirledik ve firmalara “Bunlarý projelendirin” diye talimat verdik. Çünkü acil sorunlarýn bir an önce çözülmesi lazýmdý. Nitekim, biz bu bölgeleri topladýktan sonra, “Acil sorunlarýn çözümüne yönelik bir de bütçeye ihtiyaç olduðuna” karar verdik. Dolayýsýyla bunun hukuki alt yapýsýný oluþturduk ve 2010 bütçelerinin yüzde 50’si kadar ilave bir yatýrým bütçesini þirketlerin kullanmasýný mümkün kýlan alt yapýyý oluþturduk. Dolayýsýyla bu þirketlere, “Projelendirmenizi yapýn, getirin biz de onaylayalým” dedik. Þu ana kadar üç firmanýn baþvurusu geldi ve onayladýk. Bütün bu olup bitenler bir modelin parçasýdýr. 2006 yýlýnda bir geçiþ dönemi tanýmlamasý yapýldý. Geçiþ dönemi tanýmlamasýnda, her bir þirketin yýllar itibarýyla kaç lira harcayacaðý tanýmlanmýþtýr. 21 þirketimizin 21’inin de bütçesi yýllar itibariyle tanýmlanmýþtýr. Her þey bellidir. Biz, 2010 yýlý bütçesi x lira ise o x liranýn yarýsý kadar bütçeyi arttýrýyoruz ve þirketlere, “Bu yýlýn inþaat dönemini kaçýrmadan projelerinizi bize getireceksiniz. O projelerin önceliði olacak, onu biz görmüþ olacaðýz. Ýnþaat dönemini kaçýrmadan bu yatýrýmlarýnýzý hemen yapýn. Vatandaþýn sorunlarýný çok hýzlý ve çok acil bir þekilde çözün” dedik. Nitekim bu talimatý da bütün þirketler aldý ve þu anda þirketler bunun gereðini yerine getiriyor.

Eskiden elektrik daðýtým þirketinden hizmet alýrken bu alan düzenlenen denetlenen bir alan gibi gözükmüyordu. O zamanlar daðýtým þirketlerinden alýnan hizmetin kusurlarýnýn nereye þikayet edileceði pek bilinmiyordu. Ama þimdi, “EPDK gibi bir kurum var ve þikayetleri kabul ediyor” þeklinde bir düþünce var. Elektrik daðýtým þirketleriyle ilgili artan abone þikayetlerinin altýnda böyle bir neden olabilir mi?

Öncelikle þunun için abonelerimize teþekkür etmem lazým. Özelleþtirilen yerlerdeki firmalardan beklentiler kamunun elinde olan bölgelerden çok daha yüksek. Bunu gözlemliyoruz. Özel sektörün yönettiði bölgelerdeki abone duyarlýlýðý ve vatandaþ duyarlýlýðý çok yüksek. Ne zaman bir kesinti olsa, ne zaman ampulü yanmasa hemen arýyor ve “Niçin bu yapýlmadý” diye soruyorlar. Yani vatandaþlarýmýz artýk, “Ben bedel ödüyorum ve dolayýsýyla hizmet istiyorum” diyorlar. Vatandaþýn bu duyarlýlýðý beni çok mutlu ediyor. Çünkü kamuda hedeflediðimiz þey bu zaten. Hizmet kalitesinin, bir performans kriteri olarak mevzuatýn içerisine konmasýndaki beklenti tam da budur. Dolayýsýyla söylemiþ olduðunuz neden birinci unsurudur. Ýkinci unsur; “Artýk muhatap var” düþüncesinin hakim olmasýdýr. Vatandaþ talebini ilettiðinde karþýlýk buluyor. Bu çok önemlidir. Üçüncüsü ve daha önemlisi; bizim performans kriteri dediðimiz ve ikincil mevzuatýmýzda bulunan önemli unsurlardan biri olan “call center” kurma zorunluluðudur. Bu þu anlama geliyor; özelleþtirilen her bir bölge, belirli süre içerisinde “call center” kurarak, tüm vatandaþlarýmýzýn talebini hýzlý bir þekilde alýp ilgili teknik birimlere iletmek zorunda. Bunu da kayýt altýna almak zorundalar. Dolayýsýyla bizim oradan þikayetleri takip edip, kategorize etme þansýmýz da var. Þikayetlerin karþýlýksýz kalma þansý yok. Hatýrlayýn; eskiden þikayet için aradýðýnýz telefon numarasý sürekli meþgul çalardý ve bir muhatap bulamazdýnýz. Çünkü sadece bir numara vardý ve call center’lar yoktu. Ama þimdi öyle deðil. Dolayýsýyla bütün bunlar vatandaþlarýmýzýn taleplerine duyarlýlýðý ve hýzlý bir þekilde de cevap üretmeyi gerektiriyor.

Yatýrým bütçeleri 2011 yýlýndan sonraki dönem için nasýl olacak? Önümüzdeki dönemin yatýrým bütçesine iliþkin kurumsal yaklaþýmýnýz nasýl?

Orta ve uzun dönemli yatýrým bütçelerinin hazýrlýklarý zaten yapýlýyor. Bugüne kadar konuþtuðumuz ve þu anda da piyasada konuþulan konular, günlük sorunlar. Oysa ki biz, asýl çalýþmamýzý orta ve uzun vadede þebeke kalitesini arttýrmaya yönelik; dolayýsýyla da enerji hizmetinin kalitesini arttýrmaya yönelik yapýyoruz. Bunlar da tamamen uzun dönemli projelendirmeler yapýlarak bize sunulacak, biz de onlarýn bütçelendirmesini ve dolayýsýyla da tarifelerle iliþkisini kurmuþ olacaðýz. Onun için orta ve uzun vadede kaliteyi arttýrmaya, kayýp-kaçaðý önlemeye yönelik ve dolayýsýyla da enerjinin sunulmasýndaki kaliteyi arttýrmaya yönelik çalýþmalar zaten devam ediyor. Bu konuda hiçbir kesinti yok. Dolayýsýyla bizim de bu konuda yoðun bir takibimiz var. Niçin takip ediyoruz? Çünkü o harcamalarýn bire bir yapýlmasý lazým ki biz onlarý tarifeye yansýtabilelim ve tarifeyle iliþkisini kurabilelim. Yani kýsa dönemli günlük sorunlarýn çözümünü günlük üretiyoruz ama orta ve uzun vadeli þebeke kalitesinin arttýrýlmasýna yönelik çalýþmalarý da orta ve uzun vadeli planlarla yapýyoruz. Herkesin þunu çok iyi bilmesi lazým; daðýtým þirketleri özelleþtirildiðinde sahipsiz, denetimsiz ya da baþýboþ kalmalarý gibi bir durum katiyen söz konusu deðil. Tam aksine, tabi olduklarý çok ciddi bir ikincil mevzuat ve çok ciddi bir denetim sistemi var. Dolayýsýyla hem yatýrým bütçelerini gerçekleþtirmeleri açýsýndan hem sorunlarýn tespiti ve giderilmesi açýsýndan ciddi bir denetimin ve takibin var olduðunu söyleyebiliriz.

“Tüketici haklarýnýn korunmasý için üst düzey tedbirler aldýk”

Süreç tamamýyla istediðiniz doðrultuda mý ilerliyor?

Elektrik daðýtým özelleþtirmelerinden beklenen hedefler ve bunlarýn gerçekleþmeleri yönündeki süreç þu anda hýzlý bir þekilde devam ediyor ve bu süreç planlandýðý gibi ilerliyor. Günlük sorunlar daha önce de vardý, þimdi de var. Geçiþ döneminin getirdiði yani þirket yönetimlerinin el deðiþtirmesi sýrasýnda ortaya çýkabilen günlük sorunlarý hýzlý gidermeye yönelik tedbirleri aldýk. Orta ve uzun vadeli tedbirlerimizi de almýþ durumdayýz ve bunlarýn takibini yapýyoruz. Hem hizmet kalitesi anlamýnda hem performans kriterlerinin arttýrýlmasý anlamýnda hem de tüketici haklarýnýn korunmasý anlamýnda aldýðýmýz önlemler eskiyle kýyaslanmayacak kadar üst düzeydedir.