PETFORM Yönetim Kurulu Baþkaný Nusret Cömert, serbestleþmenin önündeki engellerden BOTAÞ’ýn ayrýþtýrýlmasýna, ulusal þampiyon yaratýlmasý düþüncesinden, LNG’nin ÖTV’sinin arttýrýlmasýna kadar birçok konuda GAS&POWER Ankara Temsilcisi Murat Fýrat’a önemli deðerlendirmelerde bulundu. Ýthalatýn özel sektör oyuncularý için tam olarak serbest býrakýlmasýnýn önemini vurgulayan Cömert, “Bizim amacýmýz; sýnýrda ve ülke içerisinde gazýn gazla rekabet edeceði bir ortamýn saðlanmasýdýr. Eðer ithalata herhangi bir kýsýtlama getirilirse zaten bu ortamýn saðlanmasý mümkün olamaz” dedi.

4646 sayýlý Doðal Gaz Piyasasý Kanunu’nda kapsamlý bir deðiþiklik yapýlacaðý malumunuz. Bu deðiþiklikler piyasanýn yapýsýný da etkileyecek ölçekte olacak. Yapýsal deðiþikliklere baktýðýmýzda ön plana çýkan temel konu ise liberalizasyon. Sizce Türkiye doðal gaz piyasasý için optimum liberalizasyon modeli nasýl olmalý?

Optimum liberalizasyon deðil de sadece liberalizasyon demek daha doðru olur diye düþünüyorum. Liberasyon, saðlýklý, tam rekabetin olduðu piyasalarýn oluþturulmasý için gereklidir. 4646 sayýlý Kanun bu konuyla alakalý bir yol haritasý belirlemiþti. Bunun için çoklu tedarikçiye ihtiyaç vardý. Çoklu tedarikçinin oluþmasý için Kanun, kontrat devri, olmazsa da miktar devri modeli getirmiþ ve ithalatý özel sektör oyuncularý için serbest býrakmýþtý. Bu arada BOTAÞ’ýn piyasadaki payýnýn da azalmasýný, rekabetin ve liberal piyasanýn oluþabilmesi için de payý belirli bir miktara düþene kadar ithalat yapmamasýný emretmiþti. Bu yol haritasý bu liberal piyasanýn oluþabilmesi için ortaya konmuþ olan bir modeldi. Bugüne geldiðimizde, otoritelerle konuþtuðumuzda liberal piyasa hedefinden herhangi bir sapmanýn olmadýðýný görüyoruz. Liberal piyasa hedefine büyük bir destek var. Bu destek de, baþta Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanýmýz Sayýn Taner Yýldýz olmak üzere en yetkili aðýzlar tarafýndan dile getiriliyor. Bunun yaný sýra 4646 sayýlý Kanun’un uygulanmasýnda bazý gecikmeler ve aksaklýklar oldu. Bununla ilgili birtakým gerekçeler ortaya konuldu. Ama 4646 sayýlý Kanun’un ortaya koyduðu yol haritasýnda neticede kýsýtlý da olsa gaz devirlerinin yapýlabileceði görüldü. Bu da sektörümüz açýsýndan son derece memnuniyet verici. 4646 sayýlý Kanun’da bir takým deðiþikler yapýlmasý ihtiyacý bir süreden beri konuþuluyordu. Biz de sektör olarak bu konuya aslýnda çok sýcak bakýyorduk. Biz aslýnda “Ýlle de þöyle ya da böyle olsun” diye bir diretme halinde deðiliz. Biz bu konuda her zaman olduðu gibi yapýcý önerilerimizi ortaya koyuyoruz. Örneðin, Kanun, BOTAÞ’ýn elindeki kontratlarýn en az yüzde 80’inin kontrat ya da miktar devri yoluyla 2009 yýlýna kadar özel sektöre devrini emrediyor. Fakat þu ana kadar gelinen noktada yüzde 10 civarýnda bir kontrat özel sektöre devredildi. Burada ‘yüzde 80 hedefinin’ çok iddialý bir hedef olmasýnýn da büyük etkisi olduðunu düþünüyoruz. O halde bu ‘yüzde 80’ kesin rakamýndan vazgeçilmeli. Hatta çoðu zaman bu konuda bir rakam telaffuz etmek benim tarafýmdan tercih edilmedi. Ýlgili otoritelerin de birincil hedefi; týpký bizim gibi, liberal piyasalarýn oluþmasýdýr. Bu liberal piyasalar eðer BOTAÞ’ýn elindeki kontratlarýn yüzde 51’ininin devredilmesiyle oluþacaksa yüzde 51’i devredilsin. Yüzde 60’ýnýn devredilmesiyle oluþacaksa yüzde 60’ý, yüzde 40’ýnýn devredilmesiyle oluþacaksa da yüzde 40’ý devredilsin. Burada önemli olan; çoklu ikmalcilerin girmesi ve bu sürecin devam etmesi. Bu arada PETFORM olarak geniþ bir yelpazeye sahibiz. Sektörün ileri gelen yerli-yabancý, bu iþle iþtigal eden veya ilgi gösteren bütün þirketleri derneðimizin üyesi ve bundan da gurur duyuyoruz. Kontrat devri marifetiyle devreye girmek isteyen üyelerimiz için kontrat devri bir opsiyon olmalý. Miktar devrini tercih edecek ya da miktar devrini gerçekleþtirme imkaný olan üyelerimiz de varsa bunlar için miktar devrinin paralel olarak yürümesinin önünün açýlmasýný istiyoruz. Ama liberalizasyon dediðiniz de bu noktada olmazsa olmaz olan bir konu var, ki o da; ülke sýnýrlarýný bir þekilde kapattýðýnýz zaman mevcutlar içerisinde oynamaya baþlýyorsunuz. Bizim amacýmýz; sýnýrda ve ülke içerisinde doðal gazýn doðal gazla rekabet edeceði bir ortamýn saðlanmasýdýr. O halde eðer ithalata herhangi bir kýsýtlama getirecek olursak zaten bu ortamý saðlamamýz bu anlamda mümkün olamayacaktýr. Ýthalatýn özel sektör oyuncularý için tam olarak serbest býrakýlmasý burada önemli olacaktýr. BOTAÞ, herhangi bir sebepten dolayý mevcut bir kontratý yenileme durumuna ya da uluslararasý bazý görüþme ve iliþkilerinden dolayý yeni bir gaz sözleþmesinin içerisine girecek olursa, o zaman bu yapýlýrken liberal piyasalarýn oluþumuna engel olmayacak þekilde ve özel sektör rekabetini devam ettirecek þekilde yapýlmasý anlamlý olacaktýr.

Önemli olan kamu þirketleri deðil, ulusal þirketler çýkarmaktýr

Kanunun çýktýðý 2001 yýlýndan bugüne kadar geçen dokuz seneye baktýðýmýzda, serbestleþme konusunda bir türlü karar verilemediðini, kamu iktisadi teþekkülü olan BOTAÞ’ýn rolünün özel sektöre devri hususunun herkesçe kabul edilemediðini gördük. Sizce BOTAÞ, iletim ve depolama tesisi (LNG terminali) haricindeki ticari faaliyetlerini, yani ithalat ve toptan satýþ portföyünü nasýl özel sektöre devretmeli?

Zaten 4646 sayýlý Kanun ayrýþtýrmayý emretmiþ. Þu anda da Sayýn Bakanýmýz baþta olmak üzere yetkili hiçbir otoriteden bunun tersinde bir görüþ duymuyoruz. BOTAÞ’ýn ayrýþtýrýlmasý, ille de bölünmesi demek deðildir. BOTAÞ’ýn ayrýþtýrýlmasý; etkinliðinin artýrýlmasý, çapraz sübvansiyonlarýn önüne geçilmesine yol açacaktýr. Bu da rekabet için lazým. Ýletim ve depolama devletin elinde kalabilir. Etkin bir þekilde iþleyen, çalýþan bir iletim þebekesi devletin elinde kalabilir. Bu konuda özel sektörde herhangi bir karþý görüþ yok. ‘Depolama, iletim içerisinde mi olsun?’ tartýþmalarý var. Arzu eden herkesin depo açabilmesinin önünün açýlmasý ülke çýkarlarý açýsýndan yararlý olacaktýr. Önemli olan burada ithalat ve ticaretin serbestleþtirilmesidir. BOTAÞ burada bir oyuncu olarak kalsýn. Bunu hep savundum. BOTAÞ’ýn çok deðerli çalýþmalarý olmuþtur, çok deðerli birikimleri vardýr. Bu konuda saygýmýzý hiçbir zaman eksik etmedik. Hem kontrat hem de miktar devri yoluyla payý azaltýlan bir BOTAÞ, yerli-yabancý özel sektör oyuncularýyla rekabet edebilecek ve uluslararasý boyutta faaliyet gösterecek bir yetkinliðe ulaþabilir. Zaten ülkemizin ihtiyacý olan da budur. Önemli olan kamu þirketleri deðil, ulusal þirketler çýkarmaktýr. Bu ülkenin çýkaracaðý bazý þirketlerin bu anlamda faaliyet göstermesi gerekiyor. ‘Ulusal þampiyon’ denildiðinde ben biraz daha olayýn rezerv kýsmýna bakýyorum. Örnek olarak TPAO’ya bakýyorum. Bugün TPAO gidiyor, dünyanýn çeþitli yerlerinde faaliyetler yapýyor, ortaklýklar kuruyor ve üretim gerçekleþtiriyor. TPAO’nun ülkemizde arama faaliyetleri artýyor ama bilhassa yurtdýþýnda rezervlerini arttýrdýðýmýz zaman ulusal þampiyonu yaratmaya yaklaþacaðýz.
TPAO’nun yanýna tekel konumu devam ettirilen BOTAÞ’ý eklersek çok hantal bir yapý oluþur
Ulusal þampiyon yaratýlmasý için BOTAÞ ve TPAO’nun birleþtirilmesi gerektiðini savunanlar var. Böylesi bir birleþmeye nasýl yaklaþýyorsunuz?

Bugün TPAO bir rezerv bulmuþsa orada düþüneceði þey, bunu paraya dönüþtürmektir. Bu yatýrýmýn en fizýbýl hale getirilip, rezervin paraya dönüþtürülmesi için bu gaz ya da petrolün müþteriye ulaþabilmesi gerekir. Bu eðer BOTAÞ marifetiyle yapýlabiliyorsa BOTAÞ marifetiyle yapabilir. Az önce söz ettiðim bir yapýya kavuþmuþ, pazar payý yüzde 20-30 seviyelerine inmiþ ve özel sektörün rekabet edebileceði bir hale gelmiþ olan bir BOTAÞ, TPAO ile bir iþbirliði yapmak istiyorsa zaten yapar. Eðer bu iþbirliðini birleþme yoluyla yapmak istiyorsa birleþsin. Bunda herhangi bir engel yok. Burada tercih edilmeyecek olan þudur; TPAO’nun yanýna tekel konumu devam ettirilen BOTAÞ’ý eklersek çok hantal bir yapý oluþur. Türkiye içerisinde dahi özel sektöre açamadýðýmýz bir yapý oluþturduðunuzda, bunun ne BOTAÞ’a ne de TPAO’ya bir faydasý olmaz. Daha açýk bir ifadeyle, madem TPAO dünyada rezervlere ulaþacak ve bu rezervleri paraya dönüþtürecek, o zaman dünya piyasalarýnda rekabete hazýrlayamadýðýmýz bir BOTAÞ’ýn TPAO’ya faydasý mý olur, yoksa zararý mý dokunur? Ya da ülkemiz içerisinde mali yapýsýný zayýflattýðýmýz bir BOTAÞ düþünelim. Bu BOTAÞ’ýn TPAO’ya faydasý mý olur, zararý mý olur? Bu analizi yapmamýz lazým. BOTAÞ’ýn TPAO’ya faydasý olmasý lazým. Yani TPAO’nun o anlamdaki gayretlerini destekleyecek olan bir yapý içerisinde olmasý lazým. O zaman ayrý ayrý mý, bir ticaret iliþkisi içerisinde mi, yoksa bir birleþme biçimiyle mi bu yapýlýr o zaman bu oturulur konuþulur. Bunun kararý yine siyasiler tarafýndan verilir. Ulusal þampiyonlar yaratmak konusunda bizim endiþemiz olmadýðý gibi, tam tersine, bizim bunu destekleyen söylemlerimiz var. Ulusal þampiyon yaratmak mutlaka iyi olacaktýr. Ancak söylediðim büyük tablonun oluþturulmasý þartýyla.

Kanun deðiþiklik çalýþmalarýnda tartýþýlan opsiyonlar arasýnda, BOTAÞ da dahil olmak üzere ithalat lisansý sahibi tüm firmalara serbestlik getirilmesi de var. Böyle bir serbestlik BOTAÞ’ýn hazineye rücu edecek yükümlülükleri dikkate alýnarak sizce nasýl gerçekleþtirilebilir?

Bizim özel sektör olarak tercihimiz, yeni ithalatlarýn sadece özel sektör tarafýndan yapýlmasýdýr. Madem ki liberal bir piyasadan ve çoklu tedarikçiden bahsediyoruz,  madem ki özel sektörün faaliyet gösterdiði alanýn geniþlemesinden bahsediyoruz, o halde BOTAÞ yeni ithalat sözleþmesi yapmazsa bu daha hýzlý gerçekleþecektir. Biraz önce de söylediðim gibi, bir sebepten dolayý ille de BOTAÞ’ýn bir sözleþme yapmasý söz konusu ise, bunun imzalandýktan sonra uygulanmasýnýn yine genel felsefeye uygun yapýlmasýnýn uygun olacaðýný düþünüyoruz.

Elektrik üretimi yapan YÝ ve YÝD santrallerine kamu eliyle yapýlan doðal gaz satýþý baz alýnarak uygulanan sübvansiyonun, doðal gaz piyasasýna olumsuz etkileri en çok þikayet edilen konularýn baþýnda geliyor. Maliyet bazlý fiyatlandýrma mekanizmasýnýn uygulanmamasýnýn sakýncalarý sizce nelerdir?

Eðer bir tekel varsa veya hakim durumda olan bir kuruluþ varsa, o zaman hakim durumda olan bu þirketin rekabetin oluþmasýna zarar vermemesi için yýkýcý fiyat politikasý içerisinde olmamasý gerekir. O zaman da maliyet esaslý bir fiyatlandýrma mekanizmasý bu iþlevi yerine getirecektir. Ne zamana kadar? Piyasa ve rekabet yapýlabilir þartlar oluþana kadar. Ondan sonra zaten bundan bahsetmek hiçbir zaman gerekli de olmayacaktýr mümkün de olmayacaktýr. Bu süreç içerisinde bu bir enstrümandýr. Zaten Yüksek Planlama Kurumu da Sayýn Baþbakanýmýzýn baþkanlýðýnda iradesini ortaya koymuþtur. 2008 yýlý içerisinde maliyet esaslý bir fiyatlandýrma baþlatýlmýþtýr. 2009 yýlý içerisinde de fiyatlarýn artmasý deðil, azalmasý þeklinde de uygulamalarýný gördük. 2009 yýlýnda petrol fiyatlarýndaki göreceli düþüþ, doðal gaz fiyatlarýna yine maliyet esaslý fiyatlandýrma mekanizmasýndaki 1 aylýk gecikmelerle yansýtýldý. Fakat PETFORM olarak sonradan bizim bir gözlemimiz oldu. Baktýk ki petrol fiyatlarý artýþ trendine girdi ve petrol fiyatlarý neredeyse yüzde 50 seviyelerinde arttý. Fakat doðal gaz fiyatlarýný o günden bugüne sabit bir trend içerisinde gördük. Hatta BOTAÞ’ýn belirli bir yüzdeden baþlayarak çok daha yukarýlara giden bir takým indirimler verdiðini gördük. Petrol fiyatlarýnýn bu kadar artmasý dolayýsýyla doðal gaz alým maliyetlerine yansýmasý kaçýnýlmaz olan bu maliyet artýþýnýn, maliyet esaslý fiyatlandýrma mekanizmasýna yansýmamýþ olmasý, bu mekanizmanýn uygulanmamýþ olduðunu gösteriyor. Bu iþte bu kadar aþýrý karlar olmadýðýna göre, BOTAÞ’ýn büyük bir ihtimalle rekabet edilebilir piyasa içerisinde maliyetin altýnda doðal gaz satýyor olduðunun düþüncelerini ortaya koyuyor. BOTAÞ bunu nasýl yapabilir? Eðer sene sonunda bilançosu zarar göstermiyorsa, YÝ, YÝD ve kamuya ait santrallere yapýlan satýþlarla sübvanse edilebilir. Zaten YÝ ve YÝD dediðimiz santraller yine gaz maliyeti kamunun cebinden çýkan santrallerdir. Sübvansiyonlar, ülkemiz için çok önemli bir kuruluþ olan BOTAÞ’ýn mali yapýsý için çok ciddi bir tehdit ve piyasa yapýsýný bozacak bir etkendir. Ayrýca burada bir sübvansiyon yapýlýyorsa bile bu tanýmlanmamýþ, adý konulmamýþ bir sübvansiyondur. Ben devletin sübvansiyon yapmasýna karþý olan bir insan deðilim. Ama bu sübvansiyonun tanýmlanmýþ, planlanmýþ bir þekilde yapýlmasý gerekir. Hangi sektöre, nerelerde, ne koþullarda, nasýl bir sübvansiyon yapacaðýnýzý önceden tanýmlamanýz gerekir. Zaten burada geçici olarak yapýlmýþ sübvansiyonlar ileride mutlaka ilave maliyetler olarak tüketicinin sýrtýna bir yük olarak binecektir. Yurtdýþýnda California Krizi buna bir örnektir. Bu anlamda bu iþin doðrusu, doðal akýþý içerisinde, maliyet esaslý bir fiyatlandýrma mekanizmasý içerisinde maliyetleri yansýtýp, bu arada gerek iþletme gerekse de alým maliyetlerini olabildiðince aþaðýlara indirmektir.

PETFORM Yönetim Kurulu Baþkaný olarak belirli bir aþamaya getirilen ITGI ve NABUCCO projelerinde izlenen stratejiyi nasýl deðerlendiriyorsunuz? Þah Deniz-2’den gelecek gazýn bu þekilde deðerlendirilecek olmasý Irak gazýnýn önemini de arttýrdý. Irak gazý ile ilgili Türkiye sizce nasýl bir pozisyon almalý?

Bahsettiðiniz bu transit projelerini ülkemizin jeopolitik, jeostratejik öneminin deðerlendirilmesi anlamýnda önemsiyoruz. NABUCCO ve ITGI, doðudan gelen doðal gazýn batýya ikmali konusunda ülkemizin bir enerji üssü olmasý ve transit geliri elde edilmesi anlamýnda büyük önem taþýyor. Bu geliþmeleri son derece memnuniyetle karþýlýyoruz. Þah Deniz gazý bugün coðrafyamýza baktýðýmýzda en hýzlý gerçekleþme ihtimali olan projelerden biri olarak görülüyor. Bu hala yerini muhafaza ediyor ama en son transit konusu dahil olmak üzere belirli konularda uzlaþýlmasý, bu projelerin önünü açma yönünde önemli bir adým olmuþtur. Taraflarý bu geliþmeden dolayý kutluyoruz. Bu tip projelerin gerçekleþmesi ikmal sorununun ne kadar çözüldüðüyle yakýndan ilgilidir. Eðer bugün mevcut belirlenmiþ ikmal kaynaklarý bu projelerin gerçekleþtirilmesi için yeterli görülüyorsa, bu projeler hemen hayata geçer.

ITGI daha farklý. Çünkü bir enterkonnetktör projesi olarak Türkiye ile Yunanistan arasýnda gerçekleþti. Yine Yunanistan ve Ýtalya arasýnda bir enterkonnektör halinde hayata geçecektir. Ama NABUCCO’da daha uzun mesafeli, daha yeni, daha yüksek maliyetli ve kapasiteli bir boru hattýndan bahsediyoruz. Dediðim gibi bunlarý ortaya koyacaðýz ama umuyoruz ki bunlar ve bunlarýn dýþýnda daha fazla petrol ve doðal gaz transit projeleri ortaya konulsun. Gerek transit ülkesi gerek enerji üssü olarak ülkemizin etkinliðinin arttýrýlmasý en büyük temennimiz.
Irak gazý çok önemli. Aslýnda bütün gaz kaynaklarý çok önemli. Rus gazý çok önemli. Çünkü þu anda ikmalimizin büyük bir kýsmýný arz ediyor. Diðer gaz ikmalleri çeþitlendirme için çok önemli. Azeri gazý çok önemli. Zaten bunlarla ilgili adýmlar atýldý. Türkmen gazý da, bir takým adýmlar atýlýp Türkiye’ye getirilebilirse önem taþýyacaktýr. Irak ise hem coðrafi olarak çok yakýn hem de çok miktarda doðal gaz kaynaðý olduðu öngörülüyor. Bu gaz ülkemize ulaþarak ülkemizin arz güvenliliðinin gerçekleþmesi anlamýnda önemli bir rol oynama potansiyeline sahip. Bunun ötesinde bu gazýn yakýnlýðýndan dolayý Ceyhan’a indirilip gazýn LNG olarak dünya pazarlarýna iletilmesi ve ülkemiz üzerinden yine uzun mesafeli boru hatlarýyla Avrupa’ya ulaþtýrýlmasý mümkün olabilir. Bu anlamda Irak gazý çok önemli. Oradaki politik sorunlarýn çözümü, bu projelerin hayata geçmesi için kuzey bölgesindeki doðal gazýn geliþtirilip ihraç aþamasýna getirilmesi için çok önemlidir. Hep beraber geliþmeleri izliyoruz ve hayata geçmesini bekliyoruz.

Kapý aralanmýþ ve bu iþin olabilirliði gösterilmiþtir

Sektörün önde gelen firmalarýný ayný masa etrafýnda buluþturan saygýn ve köklü kuruluþlardan biri olan PETFORM’un Yönetim Kurulu Baþkaný olarak; 4 milyar metreküp kontratý devretmiþ ve sýnýrlý eriþim imkanýna sahip spot LNG piyasasýyla Türkiye, tedarik ve toptan satýþ anlamýnda sizce rekabetçi, þeffaf ve çaðdaþ bir piyasa yapýsýna ne kadar yaklaþmýþtýr veya ne kadar uzaktýr?

Kendi alýþýlmýþ üslubumla þöyle bir cevap vereyim; aslýnda çok önemli bir adým atýlmýþtýr. Kapý aralanmýþ ve bu iþin olabilirliliði gösterilmiþtir. Bu anlamda yatýrým yapmak, piyasa riski almak arzusunda olan oyunculara yol gösterilmiþtir. Bunlar iyi ve olumlu geliþmelerdir. Süratle ithalatýn tamamen serbest býrakýlmasý ve ilave gaz devri programlarýnýn uygulanmasý yoluyla bu yaratýlan olumlu hava ve geliþme bir noktaya getirilmelidir. Bunun yarattýðý fayda bir an önce liberal piyasanýn oluþmasý þeklinde piyasaya yansýtýlmalýdýr diye düþünüyorum. Þu anda liberal piyasaya çok yakýnýz diyebilirim. Eskiden hep teori konuþurduk. Hatýrlarsanýz, 1. Taþýtanlar Forumu’nda, bir üyemiz ithalata baþlamýþtý ve böylece biz de pratik konuþmaya baþlamýþtýk. Ýkincisinde daha çok pratik konuþmaya baþladýk. Þimdi ise uzun uzun pratik konuþuyoruz. Liberal piyasanýn oluþmasý için çok önemli adýmlar attýk. ÞÝD ortaya konuldu ve uygulama baþladý. Bugün BOTAÞ Ýþletmeler gayet profesyonel bir þekilde oturup bütün taþýtanlarla günlük operasyonu gayet mükemmel bir þekilde götürüyor. Bugün elimizde bir Elektronik Bülten Tablosu var. Bütün bunlarýn hepsi birer örnek. Önemli olan tüm bunlarýn bu aþamadan sonra daha ciddi þekilde bir rekabet ortamýna taþýnabilmesidir. Bu da ithalatýn tamamen serbest býrakýlmasý ve kontrat devri yoluyla mümkün olacaktýr.

Batý Hattý’ndaki yeni sözleþme, özel sektör oyuncularý tarafýndan imzalanmalý

2011 yýlýnda anlaþma süresi dolacak olan Batý Hattý kontratýnýn yenilenmesi konusunda ne düþünüyorsunuz?

Batý Hattý kontratýnýn özel sektör tarafýndan yenilenmesi bizim tercihimiz olacaktýr. Ayrýca Þah Deniz-2’nin gazýnýn bir kýsmýnýn Türkiye’ye getirilmesi konuþuluyor, bunun yine özel sektör tarafýndan yapýlmasý bizim tercihimiz olacaktýr. Azeri gazýndan bahsedecek olursak, eðer BOTAÞ, “Oradan bir miktar gaz alýp getireceðim” diyecek olursa, biraz önce bahsettiðim düþünce çerçevesi içerisinde bunu yapmalýdýr. Önemli olan genel gidiþatýn liberal piyasalarýn oluþturulmasýna engel olmamasýdýr. Batý Hattý’ndaki yeni sözleþme, özel sektör oyuncularý tarafýndan imzalanmalýdýr. Bir sebepten dolayý BOTAÞ tarafýndan yeniden imzalanacak duruma gelirse de, bu yapýlýrken de yine az önce bahsettiðim çerçevenin muhafaza edilmesi önemlidir.

4646 sayýlý Kanunda aslýnda ithalat iki kýsýt dýþýnda serbest. Bunlardan bir tanesi, mevcut ülkelerden ithalat yapýlamamasý. Aslýnda bu çeþitlendirme anlamýnda düþündüðümüz zaman kulaða hoþ gelen bir þey. Keþke doðal gaz kaynaklarý iyice yaygýnlaþmýþ olsa, hatta bizim de potansiyelimiz çok yüksek olsa da ithalattan deðil de ihracattan bahsetsek. Ama rezervlerin belirli ülkelerde yoðunlaþtýðýný görüyoruz. Dolayýsýyla arz güvenliði sorununu çözmek için yine mevcut ülkelerin kapýsýný çalmamýz gerekiyor. Bu kaldýrýlmasý gereken bir kýsýttýr. Bu da zannediyorum ki deðerli otoriteler tarafýndan fark edilmiþ bir konu ve bu kýsýt kaldýrýlacaktýr. Bir diðer kýsýt da; Kanunda ‘mevcut kontratlar göz önüne alýnýr’ ibaresinin konulmuþ olmasý. Þu anda BOTAÞ’ýn mevcut kontratlarý var. Dört ithalatçýnýn daha mevcut kontratlarý var. Ayrýca spot LNG lisansý alan þirketlerin kontratlarý var. Bu þirketler ne yapacak?

Mevzuattaki tanýmlar çok önemli. Mevcut sözleþmelerin göz önüne alýnmasý nedir? Bu, tamamen karar vericiyi, uygulayýcýyý müþkül durumda býrakacak bir maddedir. EPDK burada mevcut sözleþmeleri ne anlamda, nasýl göz önüne alacaktýr? EPDK þu anda uygulamada BOTAÞ’ýn görüþlerini almaktadýr. BOTAÞ, oyunculardan sadece bir tanesidir. Herhangi bir rakibine sözleþme yapmasý için izin verilmesini onlardan beklememiz çok doðru olmayabilir. Karar vericinin daha rahat olabilmesi için bu sorunun ortadan kaldýrýlmasý gerekir. Bu sorun ortadan kaldýrýldýðý zaman ithalatýn önü açýlacaktýr. Nasýl LNG’de açýldýysa, burada da açýlacaktýr. Zaten sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz ya da boru hattý gazý arasýnda bir fark gözetmemek gerekir. Gaz gazdýr. LNG’nin önünün açýlmýþ olmasý olumludur. Ayný þekilde boru hattý gazýnýn da önünün açýlmasý gerekmektedir. Böylece arz güvenliði kaygýlarýna son verilecektir, gazýn gazla rekabetine yol açýlacaktýr. Zaten kapýlar açýldýðýnda her yerden yaðmur gibi gaz gelmesini de beklemememiz gerekmektedir. Çünkü, þu anda ekonomik yavaþlamadan dolayý Avrupa’da bir arz fazlasýndan bahsediyoruz ama orada bile hemen gaz bulamýyorsunuz. Özellikle bunu orta ve uzun vadeli bir dönem çerçevesinde düþündüðümüz zaman, bu sözleþmelerin yapýlmasý, alt yapýnýn hazýrlanmasý, boru hatlarýnýn hazýrlanmasý, politik bir takým sorunlarýn çözümünün beklenmesi gibi faktörlerin zaten belirli bir zaman dilimi içerisinde yapýlacaðýný göreceðiz. Bugün bölgemizdeki mevcut projelere baktýðýmýz zaman, bugün proje geliþtirmeye baþlýyorsunuz, ilk gazý ise 6-7 yýl sonra hatta verebiliyorsunuz. Yani projeler belirli bir zaman dilimi içinde gerçekleþebiliyor. Bugünden adým atmamýz gerekiyor ki, o gün geldiðinde bu gaz elimizde bulunabilsin. Bugün dünya insanýnýn enerjiye ihtiyacý var ve ileride de olacak. Ýleride baþka alternatif çözümler getirilecektir. Ama orta vadede baktýðýmýz zaman petrol, doðal gaz ve yapýlabilecek ölçüye kadar yenilenebilir enerji bu iþin çözümü olacaktýr. Ekonomik büyümemiz, arz güvenliðimiz için petrolün payý oransal olarak düþüyor, doðal gazýn payý ise oransal olarak artýyor ve petrolün önüne geçiyor. Bununla ilgili de önlemlerimizi þimdiden almamýz gerekiyor diye düþünüyorum.

LNG’deki ÖTV’nin arttýrýlmasý BOTAÞ’ýn aðýrlýklý ortalama maliyetini arttýrýr

Gündemin en sýcak konularýndan biri de LNG’nin ÖTV’sinin arttýrýlarak spot giriþlerin sýnýrlandýrýlmasý ve bu suretle BOTAÞ’ýn uzun dönemli kontratlarýndaki ‘take or pay’ riskinin azaltýlmasý. Geçtiðimiz günlerde Bakan Yýldýz’a bizzat sorduðumda böyle bir çalýþmayý doðruladý. Sizce LNG’yi devre dýþý býrakacak ölçekte bir ÖTV artýþý piyasaya ne getirir, ne götürür?

LNG’deki ÖTV’nin arttýrýlmasý BOTAÞ’ýn aðýrlýklý ortalama maliyetini arttýracak bir faktördür. Burada maliyet esaslý fiyatlandýrma baðlamýnda bunu yansýtacak mýyýz, yoksa bu ilave bir sübvansiyon vasýtasý mý olacak? Çünkü bugün en büyük LNG ithalatçýsý yine BOTAÞ’týr. Geçen yýlki toplam spot LNG alýmý 1 milyar metreküp seviyelerinde. Bundan sonra bunun miktarý artabilir de artmayabilir de. Bunu hep birlikte göreceðiz. Çünkü KUE henüz yeni yayýnlandý. Bundan sonra ilgilenen taraflar kapasite rezervasyonlarýný yaptýrýp,  piyasalara çýkýp rekabetçi LNG bulmaya çalýþacaklardýr. Spot LNG baðlamýnda araþtýrmalarýný yapacaklar ve bulabilirlerse alýp getireceklerdir. Bunun burada ticaretini yapmaya çalýþacaklardýr. Zaten bu daha ülkemizde denenmiþ bir konu deðildir. Ama bu çok önemli bir adýmdýr. Burada sosyal, vergi ve teþvik düzenlemelerini ve denetlemeyi devlet yapar. Onlarýn taktirinde olacak bir konudur. Ama bunu yaparken piyasanýn serbest býrakýlmasý, ithalatýn serbest býrakýlmasý, piyasanýn iþlerliðinin saðlanmasý esastýr. Bunu yaparken dediðim gibi maliyeti etkileyecek bir takým konular ortaya çýkarsa bunlar düþünülür, tartýþýlýr. Bu çok yeni bir konudur. Bunu henüz kendi içerimizde çok fazla deðerlendirmedik.