Akenerji Genel Müdürü Ahmet Ümit Danýþman GAS & POWER'a önemli açýklamalarda bulundu. “Batýdaki örneklere bakarak özellikle sistemde aksayan ya da bugüne kadar tarifeye yansýmamýþ bir takým unsurlarýn, mutlaka yeni dönemde tarife deðiþkenleri arasýna alýnmasý gerektiðini düþünüyoruz” diyen Danýþman; “Ýçlerinde en önemlisi bilgi teknolojilerine yapýlan yatýrýmlarýn tarife kapsamýnýn içine alýnmasý” þeklinde konuþtu.

Üretim ve daðýtým özelleþtirmelerinin geldiði aþamayý ve bu süreci nasýl deðerlendiriyorsunuz?

Özelleþtirme Ýdaresi Baþkanlýðý'nýn geçmiþ yýllardaki ve özellikle de son yýllardaki performansýna bakacak olursak, þu anda oldukça baþarýlý konumda olduklarýný rahatlýkla söyleyebiliriz. Elektrik sektöründe, dünyanýn her yerinde zor olan özelleþtirmeleri Türkiye'de yapmak, biraz daha zor. Devletin kurup belli alýþkanlýklara göre daðýttýðý bir sistemden özelleþtirme sistemine geçmek, alýþýlagelmiþin dýþýnda olduðu için zor. Ancak buna raðmen daðýtým sektöründeki özelleþtirmelerin ihale sonuçlarý, katýlým ve ödenen bedel ile Özelleþtirme Ýdaresi Baþkanlýðý adýna beklenenin de üzerinde oldu. Ýnþaat ve yatýrým riski taþýmayan, kurulu, çalýþýr durumdaki tesislere ilgi büyük. Dolayýsýyla da 2010 yýlýnda daðýtým özelleþtirmelerinin hýzla devam edeceðini düþünüyorum.

"Daðýtýmdaki pozisyonumuzu daha da geliþtirmek için fýrsatlarý deðerlendireceðiz"

SEDAÞ'a ek olarak daðýtým özelleþtirmeleri kapsamýnda ilgi duyduðunuz yerler var mý?

Son ihalede üç bölgeye de ilgi duyduk ama bizim ilgi duyduðumuz yerler, yapmýþ olduðumuz deðerlendirme ile sýnýrlý olduðundan, bizim öngördüðümüz bedellerin üzerinde bir ihale rakamý çýktý. Dolayýsýyla katýlýmýmýz olmadý. Yeni yerlerin ihalesi çýktýðýnda, yatýrýmlarýmýz doðrultusunda katýlma ya da katýlmama kararý alýrýz. Þu anda SEDAÞ'ý alýp iþletme durumunda olduðumuz için yeni ihaleler çok öncelikli bir konu deðil. Fakat mevcut kapasitemizi büyütmek ve daðýtýmdaki pozisyonumuzu daha da geliþtirmek için fýrsatlarý deðerlendireceðiz.
"Özelleþtirmelerdeki rakamlar düþündüðümüz rakamlarýn çok üzerinde"

Son daðýtým özelleþtirmeleri ihalelerinde, þirketlerin verdiði tekliflere esas fiyatlarý nasýl deðerlendiriyorsunuz?

Fiyatlarýn, ÖÝB adýna baþarýlý ve yüksek olduðunu düþünüyorum. Ýhaleye katýlan firmalar elbette kendi deðerlendirmelerini yapmýþtýr, fakat bizim düþündüðümüz rakamlarýn çok üzerine çýktý.

"Yüksek maliyetle alýnan yerlerin geri ödemesinin uzun vadede olacaðýný düþünüyorum"

Daðýtým tarifelerini nasýl buluyorsunuz? Ödenen bedelleri beklenen vadede karþýlamaya yeterli mi?

Daðýtým sektörü çok fazla regüle edilen, kar marjýnýzýn fiks edildiði ve hareket marjýnýzýn çok dar olduðu bir sektör olduðu için þirketler büyük kar marjlarý olan iþletmeler deðil. Bugüne ait elde etmiþ olduðunuz karlar varsa onu sizden alýp kar edemeyen yerlere aktarýyorlar. Sistem, yapý olarak daha baþarýlý olanýn performansýn daha baþarýsýz olan bölgeleri desteklemesiyle çalýþýyor. Bu sebeple yüksek maliyetle alýnan yerlerin geri ödemesinin, þu andaki marjlar doðrultusunda daha uzun vadede olacaðýný düþünüyorum.

"Bilgi teknolojilerine yapýlan yatýrýmlar tarife kapsamýnýn içine alýnmalý"

Tarife metodolojisi ve sistemine iliþkin beklediðiniz düzenlemeler ya da yapýlmasýný arzu ettiðiniz deðiþiklikler var mý?

Þu anda daðýtýmýn temel konusu, önümüzdeki dönemde yeni tarife metodolojisinin belirlenmesi. Geçen yýl Þubat ayýnda devralýp fiilen iþletmesini yaptýðýmýz SEDAÞ'la Türkiye'nin elektrik tüketiminin hem yüksek olduðu, hem de sanayi ve perakende müþterilerinin dengeli þekilde daðýldýðý bir yerde hizmet veriyoruz. Batýdaki örneklere bakarak özellikle sistemde aksayan ya da bugüne kadar tarifeye yansýmamýþ bir takým unsurlarýn, mutlaka yeni dönemde tarife deðiþkenleri arasýna alýnmasý gerektiðini düþünüyoruz. Ýçlerinde en önemlisi ise bilgi teknolojilerine yapýlan yatýrýmlarýn tarife kapsamý içine alýnmasý. Çünkü merkezi kontrollü elektrik daðýtým þirketi olan TEDAÞ'ýn 21 bölgeye ayrýþtýrýlarak özelleþtirilmesi söz konusu. Kontrol etmediðiniz bilgi iþlem yönetimi ile yapýlan çalýþmanýn çok saðlýklý olmasý mümkün deðil. Bu açýdan herkesin kendi bölgesindeki bilgi teknolojileri yatýrýmlarýný yapmasý gerekli. Bunlar, yoðun sermayeli yatýrýmlar olduðu için bugüne kadar ki tarife bileþenleri içinde yer almamýþ, fakat dahil edilmesi gerekiyor. Bu konudaki gerekli desteðin EPDK tarafýndan saðlanmasý gerektiðini düþünüyorum. EPDK'nýn bizden talep ettiði 'yürürlükteki yönetmeliðe uygun hareket etmemiz zorunluluðu' bunlarýn yapýlmasýný gerektiriyor. Eðer mevzuata uyacaksak zaten bunlarý yapmamýz gerekiyor. Yapýlabilmesi için de bunlarýn tarifeye yansýtýlmasý gerekiyor. Fakat bugünkü yapý içerisinde yansýtýlmýyor. Dolayýsýyla yeni mevzuatta daha saðlýklý bir sistem için bu kalemlerin tariflere dahil edilmesi gerekiyor.

Daðýtým þirketlerinin diðer sorunlarý neler?

Bu konuda ELDER olarak bir takým çalýþmalarýmýz var. Enerji Bakanýmýzýn, Müsteþa-rýmýzýn ve EPDK'nýn da katýlacaðý bir çalýþtayda bunlar detaylý bir þekilde konuþmak istiyoruz. Genelde bölgelere göre farklý sorunlar olmakla birlikte burada amaç herkesin ortak talebini gündeme getirip konuyla ilgili bir uzlaþma saðlamak ve gerekiyorsa mevzuat düzenlemelerine gidebilmek.

"Talep tahminleri ne kadar doðru olursa üretim tahminleri ve teklifler de bununla eþleþtirilecektir"

Saatlik Fiyat Uygulamasý'na geçiþ erken mi oldu yoksa zamanýnda mý yapýldý?

Konu üzerinde daha önce bir erteleme yapýldý. Erteleme her zaman bir çaredir fakat bir yerden de baþlanmasý lazým. Þu an biraz prematüre olarak çalýþýyor, fakat zamanla hem üreticiler hem de talep tahmini yapanlar daha saðlýklý bir þekilde çalýþacaklar. Daha önce talep tahminlerini yapan TEÝAÞ'ýn bu sorumluluðu daðýtým þirketlerine aktarmýþ olmasý, talep tahminlerinin baþarýsýný etkiliyor. Talep tahminleri ne kadar doðru olursa üretim tahminleri ve teklifler de bununla eþleþtirilecek. Aslýnda bilgi teknolojilerine yatýrýmýn yapýlmasýnýn temel nedenlerinden biri de bu konu. Gerekli IT, software, uzaktan ölçüm ve data aktarýmý raporlama sisteminin çalýþtýrýlýyor olmasý lazým. Müþteri iliþkileri ve satýþla ilgili olarak gereken yatýrýmlarýn yapýlmasý lazým. Tahminler konusunda önce yanlýþ tahmin ardýndan bunun iyileþtirilmesi gibi bir sistem var. Sayýn Bakanýmýzýn da 'Bir yerden baþlamak lazým' dediði gibi, biz de bir yerden baþladýk.

"Hiyerarþik bir yapýdan ziyade merkezileþtirilmiþ ve sonuç odaklý bir yapýdan yönetmek istiyoruz"

SEDAÞ'da devraldýðýnýz günden beri neleri farklýlaþtýrdýnýz?

SEDAÞ; Bolu, Düzce, Adapazarý, Ýzmit, Gebze gibi çok önemli illerin tüketicilerinden oluþan bir bölge. Çok kýsa sürede büyük iyileþtirmeler yapýlmasý çok kolay deðil. Devraldýðýmýz zaman hedefimiz kaliteli, saðlýklý, güvenilir bir arz imkanýný tüketicilerimize sunmak. Ortaðýmýz CEZ ile birlikte SEDAÞ'da bir transformasyon süreci içerisindeyiz. Burayý aldýðýmýzda kadro, kamu personeli olan arkadaþlardan oluþuyordu. Büyük bir kýsmý özelleþtirmeyle beraber devlette kalmayý tercih ederek ayrýldý. Dolayýsýyla yeni bir ekip kurma yoluna gittik. Bu yapýlanma içerisinde hiyerarþik bir yapýdan ziyade merkezileþtirilmiþ daha verimli ve sonuç odaklý bir yapýdan yönetmek istiyoruz. Ortak hizmet ve satýþ, mevzuat tarifelerine uyum gruplarýnýn oluþturulmasý gibi çalýþmalarla kamu bünyesinde olmayan yenilikler yapýp, bu sayede verilen hizmeti, müþterinin size gelmesini beklemeden müþterinin ayaðýna gidip ihtiyacýný karþýlamasý gibi ciddi bir yaklaþým deðiþikliðine girmeyi hedefliyoruz. Bu deðiþimle ihtiyacýn daha kolay ve çabuk giderilmesini saðlayacaðýmýzý düþünüyoruz.

"Üretim tesislerinin de özelleþtirilmesi önem arz ediyor"

Üretim özelleþtirmelerinin geldiði aþama hakkýnda neler düþünüyorsunuz? Nasýl bir strateji izleyeceksiniz?

Üretimde daha önceden paket satýþ þeklinde bir söylem vardý. Ama artýk santrallerin tek tek satýlmasý gündemde. Büyük tesislerin bu þekilde satýlmasý bizim tasvip ettiðimiz ve ilgimizi çeken bir yaklaþým. Dolayýsýyla buralarýn özelleþtirmesi söz konusu olduðunda uygun bulduðumuz tesislerin ihalelerine katýlmayý düþünüyoruz. Geç bile kalýnmýþ bir iþlem olduðunu düþünüyorum. Mademki daðýtým kanallarýnda baþarý ile yürütülen bir özelleþtirme var ise, buna paralel olarak üretim tesislerinin özelleþtirilmesi de önem arz eder. Böylelikle kamunun payýnýn küçülmesi saðlanacak. YÝD santrallerini de özel sektör olarak düþünürseniz, üretilen kWh bazýnda özel sektörün payý daha yüksek, fakat tarifelerin ve fiyatlarýn belirlenmesinin yüzde 80'ninden fazlasý, yine kamu tarafýndan kontrol ediliyor. Bu da liberal bir piyasa oluþmasýný engelleyen bir faktördür. Kamunun payý bu ölçüde küçüldüðü takdirde hedeflenen özelleþme gerçekleþecek diye düþünüyorum.

"Yenilenebilir enerji yatýrýmlarýmýz 650 milyon dolar civarýnda"

2010 yýlýndaki yatýrým ortamýnýn, büyük ölçekli yatýrýmlar için uygun bir iklim yaratacaðýný bekliyor musunuz? Ne kadar yatýrým yapmayý düþünüyorsunuz?

Akenerji olarak zaten þu anda devam eden yatýrýmlarýmýz var. Yenilenebilir enerji yatýrýmlarý adýna dokuz adet santralimizde inþaat devam ediyor. Bu da 650 milyon dolar civarýnda bir yatýrýma tekabül ediyor. Bunun dýþýnda 1 Kasým müracaatlarýnda bizim de 170 MW rüzgar lisansý baþvurumuz var. Baþvurular sonuçlandýrýldýðýnda gerekli yatýrýmlarý 2010 yýlýnda yapacaðýz. Önemli yatýrýmlarýmýzdan bir diðeri ise 900 MW kurulu güce sahip doðal gaz santrali yatýrýmý. Bu inþaata 2010 yýlýnda baþlamayý hedefliyoruz.

Rüzgardaki prosedürün deðiþmesi baþvurularýnýzda sizi ne þekilde etkiledi?

Lisansý görmeden bu konu ile ilgili olarak çok fazla yorum yapmak istemiyorum. Bu konudaki beklentilerimi dondurdum. Sonucuna göre hareket edeceðiz.

"Doðal gazda büyük ölçekli bir tüketiciyiz"

Akenerji olarak daha entegre yapýya geçmek üzere sektördeki baþka iþ alanlarýna girme düþünceniz var mý? Özellikle doðal gaz ithalatýnda fýrsatlar daha cazip hale gelmeye baþladý. Bu konuda herhangi bir düþünceniz var mý?

Esas itibariyle elektrik sektöründe faaliyet gösterdiðimiz için entegrasyon; üretimden, nihai tüketiciye ulaþmasýna kadar tüm faaliyetleri içeriyor. Gaz konusunda ise doðal gazýn þehir içi daðýtýmý ile ilgili deðiliz. Fakat doðal gazda büyük ölçekli bir tüketiciyiz. Dolayýsýyla kendi elektrik üretimimiz için ihtiyacýmýz olan doðal gazýn temini için gerekli giriþimleri yapýyoruz ve buna devam edeceðiz. BOTAÞ ya da özel sektör mevcut tedarikçilerden uzun vadede kontratlarla gazýn alýnmasý þeklinde de olabilir. Eðer BOTAÞ ilave kontrat devrederse onlarýn ihalelerine katýlma þeklinde de olabilir. Ya da spot LNG ithalatý fýrsatýný da deðerlendirmemiz olabilir.

"Devletin; 'bu iþi beraber yapýyoruz' deyip elini taþýn altýna koymasý gerekir"

Nükleer Santral ihalesi ile ilgili nasýl bir yol izlenmeli? Bu konuda ne yapmayý düþünüyorsunuz?  

Ortaðýmýz CEZ firmasýnýn kendi ülkesinde þu anda aktif olarak iþlettiði iki adet nükleer santrali, yapmak için de programa aldýðý iki adet tesisi var. Dolayýsýyla grup olarak nükleer enerjiye ilgi göstermemiz þaþýrtýcý olmasa gerek. Nükleer santral yatýrýmýndan bahsedecek olursak, çok büyük ölçekli yatýrýmdan bahsetmiþ oluruz. Bunu baþka ortaklarla kamunun da içinde yer aldýðý bir yapý içerisinde gerçekleþtirmeyi uygun görüyoruz. Burada önemli olan oyununun kurallarýnýn net ve baþtan koyulmuþ olmasý. Her detayýn dikkatle deðerlendirilmesi ve böyle bir yatýrýma finansman saðlayacak uluslararasý firmalarýn ihaleye çýkýlmadan önce görüþlerinin alýnmasý ve ona göre ihaleye çýkýlmasý gerekir. Nükleer santral olayý özel sektörün kendi baþýna yapabileceði doðal gaz ya da hidrolik santral gibi bir konu deðil. Devlet politikasý ile devletin bunu kararlý bir þekilde yapmasý, yatýrýmýn gerçekleþmesini saðlayacak keskin kurallarla belli çizgileri çizmesi gerekir. Nükleerde diðer yatýrýmlardan farklý riskli bir durum söz konusu. Devletin ticari yaklaþýmdan ziyade bu iþi beraber yapýyoruz deyip elini taþýn altýna koymasý gerekir. Bunun benzer bir örneði nükleer enerjiyle ilgili olmasa da EÜAÞ'ýn hissesi olan Bilecik Barajý'nda yapýldý. O projeyle ilgili negatif hiçbir þey duymadým. O da bir YÝD modeli santral, bildiðiniz üzere. Ancak YÝD modeli denilince diðer santraller akla gelir, ortak olarak devlet içerisinde olduðu için bu projeden bahsedilmez. Dolayýsýyla gündeme taþýnan sorunlarla karþýlaþmamýþ ve hakkýnda spekülasyon olmamýþ bir projedir. Çünkü bu zamana kadar devletin de içinde bulunduðu yatýrýmlar hiçbir zaman spekülasyona tabii olmamakla birlikte sorun da yaratmamýþtýr.

"Mecliste bekleyen kanunun süratle uygulamaya konmasý lazým"

Kopenhag'da süren iklim zirvesi ve dolayýsýyla yenilenebilir enerji uygulamalarý ilgili ne düþünüyorsunuz?

Karbon emisyonlarýnýn etkileri, Türkiye'nin Kopenhag'da izleyeceði politika ve zirvenin nasýl sonuçlanacaðýna dair çok net bir bilgi henüz yok. Ancak oradan çýkacak sonuca göre yenilenebilir enerji kaynaklarý üzerinde yapýlacak düzenlemelerin bir an önce gerçekleþtirilmesi lazým. TBMM'de bekleyen kanunun süratle meclisten geçirilip uygulamaya konulmasý lazým. Dünyanýn her yerinde uygulanan böyle bir teþvik sistemi ile hýzlý bir þekilde yenilenebilir enerji yatýrýmlarýný devreye almamýz lazým. Bu sayede karbon emisyonu problemlerini minimumda tutabilelim. Türkiye'nin realitesi; hýzla artan talep için tüm yenilenebilir enerji kaynaklarýnýzý devreye alsanýz bile termik santrallere ve fosil yakýtlý yatýrýmlara ihtiyacýnýzýn olduðu gerçeðini ortaya koyuyor. Yenilebilir enerji yatýrýmý ne kadar gecikirse onlar daha fazla termik yatýrýmlarla ikame edilmek durumunda. Dolayýsý ile bu yatýrýmýn hýzlandýrýlmasý ve gerekli düzenlemenin yapýlmasý þart.

Edindiðimiz bilgiye göre güneþ enerjisi yatýrýmlarýnýn yasanýn kapsamý dýþýnda kalma ihtimali büyük. Bu konuda neler düþünüyorsunuz?

Güneþ þu an için en pahalý teknoloji olmakla beraber güneþte ilk etapta çok büyük kapasiteler kurulmaz. Türkiye'nin hýzla artan elektrik ihtiyacýný, kýsa vadede güneþten karþýlamasý mümkün olmaz. Güneþ enerjisinin daha ekonomik yatýrým maliyetleri ile saðlanabileceði noktada, Türkiye için cazibesi daha da artacaktýr. Çünkü Türkiye'nin güneþi bol ve tükenmeyen bir kaynak. Þu anda olay tamamen maliyet konusu. Eðer kýsýtlý mali imkanlarýnýz varsa onu hidrolik ya da rüzgara öncelik vererek kullanmanýz güneþi paralel olarak daha ileriki zaman içerisinde tercih etmeniz söz konusu olabilir Avrupa'da 47 euro centlik rakamlar söz konusu. Bu yatýrýmý Türkiye'de yapmak için bu teknolojiyi satýn almanýz gerekecek ve dolayýsýyla maliyet daha da artacaktýr.